استونمی یا کتوز (Ketosis) یکی از مشکلات مشخص و مهم در گاوهای شیری است. این عارضه معمولاً در گاوهای پرتولید یا گاوهایی که از جیره غذایی نامناسب تغذیه می‌شوند، مشاهده می‌شود.
حالت کتوز چیست؟
کتوز زمانی رخ می‌دهد که میزان انرژی دریافتی گاو با نیازهای انرژی آن مطابقت نداشته باشد در نتیجه ذخایر بدنی خود را با سرعت بیش از حد بسیج می‌کند تا این کمبود را جبران کند و همین موضوع سبب بروز کتوز می‌شود.
- در گاوهای گوشتی، این وضعیت بیشتر در اواخر آبستنی رخ می‌دهد، زیرا در این دوره، اشتهای گاو به کمترین میزان خود می‌رسد، درحالی‌که نیاز انرژی جنین در حال رشد به اوج خود نزدیک می‌شود.
- در گاوهای شیری، عدم تعادل بین انرژی دریافتی و انرژی مصرفی معمولاً در چند هفته نخست شیردهی رخ می‌دهد، زیرا گاو نمی‌تواند به‌اندازه انرژی‌ای که از طریق تولید شیر از دست می‌دهد، انرژی دریافت کند.
علائم کتوز در گاو
علائم بالینی کتوز در گاوهای شیری معمولاً در هفته‌های نخست پس از زایمان ظاهر می‌شوند و شدت آن‌ها بسته به میزان اختلال متابولیکی متفاوت است. در بسیاری از موارد، علائم خفیف و غیراختصاصی هستند و ممکن است عمدتاً به‌صورت کاهش اشتها و افت تولید شیر بروز کنند. در موارد شدیدتر، کاهش وزن، تغییرات رفتاری و در برخی گاوها علائم عصبی نیز مشاهده می‌شود.
- کاهش تولید شیر: افت تدریجی تولید شیر که در موارد شدید ممکن است ناگهانی باشد.
- کاهش وزن و وضعیت بدنی: کاهش وزن و افت امتیاز وضعیت بدنی در اثر بسیج ذخایر چربی بدن.
- کاهش اشتها: کاهش تمایل به مصرف خوراک، به‌ویژه کنسانتره‌ها، در مراحل اولیه بیماری.
- تغییر پوشش بدن: کدر و نامرتب شدن موها.
- تغییر قوام مدفوع: سفت شدن مدفوع و ایجاد ظاهری مومی‌شکل.
- بوی استون: استشمام بوی استون از تنفس یا شیر که ممکن است در برخی گاوها قابل تشخیص نباشد.
- علائم عصبی: در برخی موارد، علائمی مانند ترشح بیش از حد بزاق، لیسیدن مکرر، ناهماهنگی حرکات و رفتار غیرطبیعی یا پرخاشگرانه مشاهده می‌شود.
چرا کتوز در گاوهای شیری شایع‌تر است؟
کتوز در گاوهای شیری از گاوهای آبستن شایع‌تر است چراکه جبران کمبود انرژی در این گاوها دشوارتر است. مشاهده کتوز در یک گاو از گله می‌تواند نشان‌دهنده تراز منفی انرژی در سایر گاوها نیز باشد، حتی اگر علائم بالینی در آن‌ها آشکار نشده باشد. این وضعیت می‌تواند موجب کاهش تولید شیر و افت بهره‌وری گله شود.
پیشگیری از کتوز
هر گاوی که به درمان نیاز پیدا می‌کند، می‌تواند نشان‌دهنده موارد بیشتری از بیماری در گله باشد، بنابراین، پیشگیری از این بیماری اهمیت بسیار زیادی دارد.
هدف اصلی هر برنامه پیشگیری، به حداکثر رساندن مصرف ماده خشک در دوره بحرانی اطراف زایمان و آغاز شیردهی است. جهت پیشگیری از کتوز اقدامات زیر انجام می‌شود:
۱. جلوگیری از چاقی یا لاغری بیش از حد گاوها
- هدف این است که گاوها هنگام زایمان دارای امتیاز وضعیت بدنی (Condition Score) مناسب با وضعیت خود باشند.
- گاوهای چاق اشتهای کمتری دارند و چربی بدن خود را بیشتر بسیج می‌کنند، بنابراین، بیشتر در معرض ابتلا به کتوز قرار می‌گیرند.
- باید تلاش شود که گاوها در طول دوره خشکی مجبور به افزایش یا کاهش وزن نباشند.
- گاوهای لاغر باید در اواخر دوره شیردهی به‌گونه‌ای تغذیه شوند که وضعیت بدنی آن‌ها بهبود یابد، در مقابل، گاوهای چاق باید در همین دوره به‌تدریج وزن از دست بدهند.
۲. پیشگیری از بیماری‌های اطراف زایمان
گاوهایی که با مشکلاتی مانند دشواری زایمان، باقی‌ماندن پرده‌های جنینی پس از زایمان، آندومتریت، تب‌شیر، ورم پستان و کاهش منیزیم خون می‌شوند، بیشتر در معرض ابتلا به کتوز قرار دارند. بنابراین، پیشگیری از این بیماری‌ها می‌تواند خطر بروز کتوز را کاهش دهد.
۳. تغذیه صحیح
- عادت‌دهی تدریجی به جیره شیردهی: از حدود دو هفته پیش از زایمان، جیره مورد استفاده در دوره شیردهی به‌تدریج در اختیار گاوهای خشک قرار گیرد. این کار به شکمبه فرصت می‌دهد تا با جیره جدید سازگار شود.
- افزایش خوش‌خوراکی جیره: استفاده از علوفه باکیفیت و خوش‌خوراک، مصرف خوراک را افزایش می‌دهد.
- استفاده از جیره کاملاً مخلوط: تغذیه با جیره کاملاً مخلوط می‌تواند مصرف خوراک را افزایش داده و در نتیجه، کمبود انرژی را کاهش دهد.
- افزایش زمان دسترسی به خوراک: افزایش فضای آخور، به‌ویژه هنگام استفاده از سیلوی خودخور، می‌تواند مصرف خوراک را بیشتر کرده و کمبود انرژی را کاهش دهد.
- ثبات در ترکیب جیره: باید از تغییرات ناگهانی جیره اجتناب شود، حتی اگر این تغییرات صرفاً ناشی از تغییر بچ یا محموله کنسانتره باشند.
۴. کاهش استرس
در صورت امکان، گاوهای تازه‌زا باید حداقل تا دو هفته پس از زایمان، جدا از گله اصلی شیردهی نگهداری شوند.
۵. درمان زودهنگام
تشخیص و درمان زودهنگام موجب بهبودی سریع‌تر می‌شود، بنابراین، درمان باید در اسرع وقت آغاز شود.
همچنین، باید از دامپزشک مشورت گرفته شود تا جابجایی شیردان به‌عنوان یکی از علل احتمالی علائم مشابه یا همراه با کتوز، بررسی و رد شود.
درمان بیماری کتوز در گاو
هپامارین (Hepamarin) داروی صد در صد گیاهی تقویت‌کننده‌ی عملکرد کبد است. این دارو که بر پایه ترکیبات موثره گیاه خارمریم فرموله شده می‌تواند از طریق حمایت از عملکرد طبیعی کبد، در مدیریت مشکلات متابولیکی مرتبط با کتوز در گاوهای شیری نقش داشته باشد. سیلیمارین، ترکیب فعال عصاره خارمریم، به دلیل برخورداری از خواص آنتی‌اکسیدانی و اثرات محافظتی بالقوه بر سلول‌های کبدی، به حفظ یکپارچگی سلول‌های کبدی در برابر استرس اکسیداتیو کمک می کند و از این طریق سبب بهبود کتوز در گاو گردد.
برای اطلاعات بیشتر محصول هپامارین اینجا کلیک کنید.
برای خرید محصول هپامارین اینجا کلیک کنید.
