با توجه به روند گرمایش جهانی، مشکل استرس گرمایی (Heat Stress) در دامداریها اهمیت بیشتری پیدا کرده است. امروزه شواهد علمی نشان میدهد که حتی افزایش نسبی دمای محیط در فصل گرم میتواند تأثیر قابل توجهی بر عملکرد دام داشته باشد. کاهش مصرف خوراک، افت تولید شیر، کاهش باروری و افزایش احتمال ابتلا به بیماریهایی مانند ورم پستان از مهمترین پیامدهای افزایش دمای محیط در گاوهای شیری هستند. بنابراین شناخت عوامل مؤثر، علائم و روشهای مدیریت این مشکل، نقش مهمی در حفظ سلامت دام و کاهش خسارتهای اقتصادی دارد.
دمای بدن گاو
گاوهای شیری باید دمای بدن خود را در حدود 38.8 ± 0.5 درجه سانتیگراد ثابت نگه دارند. گاوهای شیری در محدودهای از دمای محیط احساس آسایش میکنند. این محدوده تقریباً بین 15- تا 25+ درجه سانتیگراد قرار دارد.
گاوها چگونه با گرما مقابله میکنند؟
وقتی دمای محیط از حدود ۲۵ درجه سانتیگراد بالاتر میرود، گاو برای حفظ دمای طبیعی بدن خود وارد حالت مقابله با تنش گرمایی میشود. در این شرایط، بدن گاو دو راهکار اصلی را دنبال میکند: افزایش دفع گرما و کاهش تولید گرمای داخلی. این واکنشها اگرچه به زنده ماندن حیوان کمک میکنند، اما میتوانند باعث کاهش مصرف خوراک و افت تولید شیر شوند.
- افزایش دفع گرما از بدن
اولین واکنش گاو در برابر گرمای محیط، تلاش برای خارج کردن حرارت اضافی بدن است. مهمترین راه دفع گرما در شرایط گرم، خنکسازی از طریق تبخیر است.
گاو برای انجام این کار:
- جریان خون را به سمت سطح پوست افزایش میدهد.
- تعداد تنفس را بالا میبرد.
- شروع به نفسنفس زدن میکند.
- ترشح بزاق را افزایش میدهد.
فعال شدن این مکانیسمها به انرژی زیادی نیاز دارد. به همین دلیل بخشی از انرژی خوراک که در شرایط عادی برای تولید شیر استفاده میشود، صرف تنظیم دمای بدن خواهد شد.
- کاهش تولید گرمای داخلی بدن
دومین راهکار گاو برای مقابله با گرما، کاهش فعالیتهایی است که باعث تولید حرارت در بدن میشوند. در این شرایط، گاو بهطور طبیعی تلاش میکند گرمای کمتری تولید کند.
مهمترین تغییرات رفتاری و تغذیهای گاو در زمان تنش گرمایی عبارتاند از:
- کاهش فعالیت و حرکت.
- تغییر الگوی مصرف خوراک.
- کاهش مصرف ماده خشک به میزان حدود ۱۰ تا ۳۰ درصد.
- افزایش تمایل به مصرف خوراکهای متراکمتر مانند کنسانتره در مقایسه با علوفه.
همچنین گاو در شرایط گرمایی، میزان نشخوار خود را کاهش میدهد؛ زیرا فرآیند نشخوار نیز باعث افزایش تولید حرارت در بدن میشود. این تغییرات اگرچه به کاهش فشار گرمایی کمک میکنند، اما در طولانیمدت میتوانند باعث کاهش تولید شیر و تغییر عملکرد دام شوند.
پیامدهای استرس گرمایی در گاوهای شیری
اولین اثر قابل مشاهده استرس گرمایی، کاهش مصرف ماده خشک است. کاهش دریافت خوراک باعث کاهش دریافت انرژی و مواد مغذی شده و در نهایت تولید شیر کاهش پیدا میکند. سایر پیامدها درشکل زیر آمده است:
“با افزایش دمای محیط بالاتر از C° 25، تولید شیر ممکن است تا 20 درصد کاهش یابد.”
علائم استرس گرمایی در گاو
گاوهای دچار استرس گرمایی معمولاً تغییرات رفتاری و فیزیولوژیکی مشخصی نشان میدهند. یکی از مهمترین و سادهترین شاخصهای تشخیص استرس گرمایی، افزایش تعداد تنفس است. این معیار بدون نیاز به تجهیزات خاص قابل اندازهگیری بوده و میتواند برای تشخیص زودهنگام مشکل در گله استفاده شود. سایر علائم شامل موارد زیر است:
مدیریت استرس گرمایی در گاوهای شیری
یکی از مهمترین اهداف مدیریت تغذیه در دوره گرما، تأمین نیازهای غذایی گاو با وجود کاهش مصرف خوراک است.
- افزایش تراکم مواد مغذی جیره
با کاهش مصرف ماده خشک، باید غلظت انرژی، پروتئین، ویتامینها و مواد معدنی جیره افزایش یابد. برای این منظور میتوان:
- از علوفههای باکیفیت و قابل هضم استفاده کرد.
- سهم خوراکهای پرانرژی را به شکل کنترلشده افزایش داد. البته باید به این نکته توجه کرد که افزایش بیش از حد کنسانتره میتواند خطر اسیدوز شکمبه را افزایش دهد.
- تغییر زمان خوراکدهی و مدیریت آب
یکی از روشهای ساده و مؤثر، تغییر زمان خوراکدهی است. توصیه میشود حدود 60 درصد جیره روزانه بین ساعت 8 شب تا 8 صبح در اختیار گاو قرار گیرد، زیرا در این ساعات دمای محیط پایینتر است.
در دوره گرما، مصرف آب نیز اهمیت ویژهای دارد بنابراین آبخوریها باید همیشه تمیز با ظرفیت کافی باشند.
- مدیریت محیط نگهداری؛ تهویه و خنکسازی
کاهش تابش مستقیم خورشید، یکی از سادهترین روشهای کاهش دریافت گرمای محیطی است. این موضوع در جایگاههای باز و همچنین گاوهای چراکننده اهمیت زیادی دارد. ترکیب فن و آبپاش یکی از مؤثرترین روشهای خنکسازی است. آب ابتدا سطح بدن گاو را خیس کرده و سپس جریان هوا باعث تبخیر آب و دفع گرما میشود.
درمان گرمازدگی گاو
استرس گرمایی میتواند با افزایش استرس اکسیداتیو، التهاب و کاهش خونرسانی به اندامهایی مانند کلیه، سلامت دام را تحت تأثیر قرار دهد. داروی لاوارن با دارا بودن ترکیبات آنتیاکسیدانی مانند ویتامینهای E و C، فلاونوئیدها و ترکیبات فنولی موجود در عصاره گزنه، به خنثیسازی رادیکالهای آزاد و کاهش آسیبهای سلولی ناشی از گرما کمک میکند.
همچنین ترکیبات فعال موجود در لاوارن با تعدیل مسیرهای التهابی مانند NF-κB و کاهش تولید عوامل التهابی، میتوانند از افزایش التهاب در دوره استرس گرمایی جلوگیری کنند. استفاده از لاوارن در کنار مدیریت صحیح تغذیه، آب و شرایط محیطی، به حفظ سلامت اندامها و کاهش اثرات منفی استرس گرمایی در دام کمک میکند.
برای اطلاعات بیشتر محصول لاوارن اینجا کلیک کنید.
برای خرید محصول لاوارن اینجا کلیک کنید.
