روندهای مقاومت آنتی بیوتیکی (AMR) در پرورش طیور

مقاومت ضدمیکروبی (AMR) یک تهدید نوظهور جدی برای انسان، حیوانات و محیط زیست است که عمدتاً ناشی از مصرف بی‌رویه و نادرست آنتی‌بیوتیک‌ها ایجاد می‌شود. ژن‌های مقاومت آنتی‌بیوتیکی  (ARGs)  از طریق انتقال افقی ژن (horizontal gene transfer) در پلاسمیدها، کروموزوم‌ها و عناصر متحرک جابه‌جا شده و منجر به پیدایش باکتری‌های مقاوم به چندین دارو (MDR) می‌شوند. سازمان بهداشت جهانی (WHO) این پدیده را یکی از سه چالش عمده سلامت عمومی قرن ۲۱ دانسته است.

در صنعت پرورش طیور، مصرف گسترده آنتی‌بیوتیک‌ها، نگهداری متراکم مرغ‌ها در محیط‌های بسته، دفع ۷۰-۹۰ درصدی آنتی‌بیوتیک‌ها در کود و استفاده از این کود در خاک، باعث گسترش سریع ARGs و MDR شده است. بالاترین نرخ مقاومت چنددارویی (تا ۹۱٫۰۷٪) در چین مشاهده شده و کشورهای آسیایی بیشترین گزارش را دارند. باکتری‌هایی مانند E. coli، Salmonella و Staphylococcus به عنوان حاملان اصلی این مقاومت شناخته می‌شوند .انتقال این مقاومت از طیور به انسان از طریق زنجیره غذایی، محیط و تماس مستقیم، درمان عفونت‌ها در انسان را بسیار دشوار کرده و خطر جدی برای سلامت عمومی ایجاد می‌کند.

مقاومت آنتی بیوتیکی چیست ؟

Anti-Microbial Resistance (AMR) یک تهدید نوظهور برای حیوانات، انسان‌ها و محیط زیست است که ناشی از مصرف بی‌رویه و نادرست ضدمیکروب‌ها، به‌ویژه آنتی‌بیوتیک‌ها، می‌باشد.  Antibiotic resistance genes (ARGs)  ژن های مقاومت آنتی بیوتیکی قادر به انتقال بین دستگاه گوارش انسان و دام هستند و مقاومت به کلاس‌های مختلف آنتی‌بیوتیک ایجاد می‌کنند، همچنین در پاتوژن‌های انسانی وجود دارند. این تبادل ژنی از طریق انتقال افقی ژن (horizontal gene transfer)  رخ می‌دهد که به باکتری‌ها اجازه می‌دهد ژن‌ها، از جمله ARGs را با هم مبادله کنند و این تبادل را درون گونه و بین گونه‌ها تسهیل نماید. این فرآیند می‌تواند به ایجاد عناصر ژنتیکی متحرک مانند پلاسمیدها منجر شود که چندین ARG را حمل می‌کنند و در نهایت باعث پیدایش باکتری‌هایی مقاوم به چندین دارو یا حتی مقاوم به طور گسترده شوند. سپس این پلاسمیدها می‌توانند به گونه‌های مختلف در محیط‌های گوناگون منتقل شوند.

سازمان بهداشت جهانی (WHO) مقاومت آنتی‌بیوتیکی را یکی از سه مشکل مهم سلامت عمومی در قرن بیست‌ویکم معرفی کرده است. طبق تعریف WHO، antimicrobial resistance (AMR)  زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها در طول زمان تکامل یابند و در برابر داروها مقاوم شوند، بنابراین درمان عفونت‌ها را دشوار کرده، خطر گسترش بیماری، بیماری شدید و مرگ را افزایش می‌دهد.

دلایل بروز مقاومت آنتی بیوتیکی چیست ؟

مقاومت میکروب‌ها در برابر داروها ناشی از عوامل بیولوژیکی و اجتماعی است. از نظر بیولوژیکی، جهش ژنتیکی در میکروب‌ها می‌تواند منجر به مقاومت دارویی شود. از جنبه اجتماعی، تجویز نادرست آنتی‌بیوتیک‌ها، استفاده بی‌رویه در دامداری‌ها، و عفونت‌های بیمارستانی نقش کلیدی در گسترش میکروب‌های مقاوم دارند. با توجه به اهمیت آن در بهداشت انسان، دام و محیط، در زیر به بررسی دلایل مهم آن می پردازیم:

1. مصرف گسترده آنتی‌بیوتیک‌های دامپزشکی در طیور منجر به انتخاب ارگانیسم‌های مقاوم در سطح روده شده و در نتیجه محصولات حیوانی را آلوده می‌کند.
2. مرغ‌ها معمولاً در محیط‌های بسته نگهداری می‌شوند که زمینه را برای عفونت فراهم کرده و منجر به مصرف بیشتر آنتی‌بیوتیک می‌شود.
3. حدود ۷۰ تا ۹۰ درصد از آنتی‌بیوتیک‌های مصرف‌شده بدون تغییر در کود دفع می‌شوند و این بقایا شرایطی را فراهم می‌کنند که رشد و پایداری باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک  تسهیل می گردد.
4. متابولیسم سریع و طول عمر کوتاه طیور باعث تسریع تغییرات در پروفایل ژن‌های مقاومت شده و تجمع و انتشار سریع‌تر آن‌ها را افزایش می‌دهد.
5. افزودن کود طیور به خاک باعث افزایش ARGs و ARBs در خاک می‌شود. بستر طیور به عنوان کود، سهم اصلی را در گسترش ARGs در محصولات گیاهی دارد. 
6. کاربرد مکرر کود طیور حاوی آنتی‌بیوتیک به غنی‌سازی ARGs در خاک کمک کرده، تکثیر و پایداری آن‌ها را افزایش می‌دهد. این امر خاک را به مخزنی از مقاومت تبدیل می‌کند که در آن ARGs از طریق انتقال عمودی و افقی ژن به میکروارگانیسم‌های بومی خاک دوام آورده و منتشر می‌شوند.
7. گسترش ARGs در خاک‌های کوددار تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله تکنیک‌های مدیریت کشاورزی، آلاینده‌های همراه مانند فلزات سنگین و ویژگی‌های خاک قرار دارد.
8. 73 درصد از تمام آنتی‌بیوتیک‌ها در دامپروری مصرف می‌شوند، بنابراین کود دام به عنوان یکی از منابع اصلی آلودگی خاک‌های کشاورزی شناسایی شده است.
9. این تبادل ژنی از طریق انتقال افقی ژن (horizontal gene transfer) رخ می‌دهد و به باکتری‌ها اجازه می‌دهد ژن‌ها، از جمله ARGs را با هم مبادله کنند و این تبادل را درون گونه و بین گونه‌ها تسهیل نماید. 

الگوهای منطقه‌ای مقاومت چنددارویی (MDR)  و ژن‌های مقاومت آنتی‌بیوتیکی 

در سال‌های اخیر، هشدارهای جهانی متعددی درباره افزایش مقاومت چنددارویی (MDR) در صنعت طیور منتشر شده است. باکتری‌های MDR نگرانی جدی به شمار می‌روند. این باکتری‌ها می‌توانند ژن‌های مقاومت را در پلاسمیدها، کروموزوم‌ها و نواحی مختلف ژنوم خود حمل کنند. پلاسمیدهایی که چندین ژن مقاومت را با خود دارند، نقش اصلی را در انتقال این ژن‌ها از طریق “انتقال افقی ژن” به گونه‌های مختلف در محیط‌های گوناگون ایفا می‌کنند. 

به دلیل شیوه‌های کشاورزی گسترده در چین، این کشور بالاترین شیوع مقاومت، به‌ویژه مقاومت چنددارویی را نشان می‌دهد. در مطالعات بررسی‌شده، نرخ MDR از ۴٪ تا ۹۱٫۰۷٪ متغیر بوده که این تفاوت گسترده، نشان‌دهنده تفاوت شدید در میزان مصرف آنتی‌بیوتیک، شدت پرورش و سطح نظارت محلی است. در 37 مطالعه گزارش شده که باکتری‌ها به بیش از ۵ کلاس آنتی‌بیوتیک (مانند تتراسایکلین، آمینوگلیکوزیدها، سولفونامیدها، β-لاکتام‌ها، فلوروکینولون ها آموکسی سیلین و ماکرولیدها) مقاوم هستند. در یک مطالعه در استان گوانگ‌دونگ چین، 100 درصد جدایه‌های استافیلوکوکوس MDR بودند و بیش از ۹۰٪ آن‌ها به بیش از پنج آنتی‌بیوتیک مقاوم بودند.

در پاکستان نیز  ۳۶٪ از نمونه‌های مدفوع مرغ مقاومت چنددارویی نشان داده اند و به حدود ۱۰ کلاس مختلف آنتی‌بیوتیک مقاوم بودند. این مقاومت احتمالاً ناشی از مصرف بالای آنتی‌بیوتیک و وجود ژن‌های پمپ efflux چنددارویی است. برآورد شده که صنعت مرغ گوشتی پاکستان سالانه تا ۵۶۸ تن ضدمیکروب مصرف می‌کند که فشار انتخابی بسیار شدیدی برای گسترش مقاومت ایجاد می‌کند. 

هرچند MDR در سطح جهانی شایع است، اما در بسیاری از کشورها هنوز به خوبی ثبت و بررسی نشده است. نرخ بالاترین MDR در مطالعات بررسی‌شده ۹۱٫۰۷٪ و نرخ مقاومت به آمینوگلیکوزیدها ۹۲٫۸۶٪ گزارش شده است. در اکوادور، شیوه‌های پرورش متراکم، منجر به مصرف بالای آنتی‌بیوتیک و نرخ  MDR معادل 83 درصد شده است. در آفریقای جنوبی نیز ۴۳٪ جدایه‌ها MDR بوده اند و مقاومت بالایی به آمپی‌سیلین (۶۴٪) و تتراسایکلین (۶۳٪) مشاهده شده است.

مقایسه مزارع مرغ گوشتی و مرغ تخم‌گذار در چین نشان داد که مقاومت در مرغ‌های گوشتی به دلیل چرخه تولید کوتاه‌تر و مصرف بالاتر آنتی‌بیوتیک، بیشتر است. حتی پس از ممنوعیت پلی‌میکسین، ژن mcr-1 هنوز با فراوانی قابل توجهی وجود دارد که نشان‌دهنده نیاز جدی به بهبود روش‌های ضدعفونی و بهداشت در مزارع است.

ژن‌های مقاوم شایع شناسایی‌شده شامل blaTEM، erm، tet، sul، aac، mph، qnrS و Intl1 هستند که مقاومت به ماکرولیدها، β-لاکتام‌ها، آمینوگلیکوزیدها، تتراسایکلین‌ها، سولفونامیدها و فلوروکینولون‌ها را ایجاد می‌کنند.

راه های درمان و مقابله با مقاومت آنتی بیوتیکی

برای پیشگیری، باید آنتی بیوتیک ها فقط با تجویز پزشک مصرف شوند، دوره درمان کامل شود و از خود درمانی پرهیز گردد. همچنین، رعایت بهداشت فردی و واکسیناسیون به کاهش نیاز به آنتی بیوتیک ها کمک می کند. درمان عفونت های مقاوم به آنتی بیوتیک اغلب نیاز به آنتی بیوتیک های قوی تر یا ترکیبی از داروها دارد که ممکن است عوارض بیشتری داشته باشند.  می توان برای بهره گیری بیشتر از فواید آنتی بیوتیک درمانی بدون مواجه شدن با خطرات و عوارض ایجاد مقاومت آنتی بیوتیکی، آنتی بیوتیک کاملا گیاهی آریوبیوتیک را جایگزین آنتی بیوتیک های شیمیایی نمود که به واسطه داشتن ترکیبات موثر گیاهی متعدد احتمال ایجاد مقاومت توسط آن بسیار اندک است.

برای اطلاعات بیشتر درمورد آنتی بیوتیک گیاهی آریوبیوتیک اینجا کلیک کنید

 از طرفی پژوهش ها برای توسعه داروهای جدید و روش های جایگزین مانند داروهای گیاهی، سین بیوتیک ها (پروبیوتیک + پری بیوتیک)، فاژتراپی (استفاده از ویروسهای باکتریخوار) و … متمرکز است. مکمل سین بیوتیک MLC حاوی ترکیب قدرتمندی از میلیون ها باکتری مفید لاکتوباسیلوس کازئی و پری بیوتیک اختصاصی آن، دکستران است که باعث بازسازی و تنظیم فلور میکروبی، بهبود هضم و جذب و تقویت سیستم گوارش و سیستم ایمنی و در نتیجه کاهش نیاز به مصرف آنتی بیوتیک ها می شود.

برای اطلاعات بیشتر درمورد سین بیوتیک محلول در آب MLC اینجا کلیک کنید

برای خرید سین بیوتیک محلول در آب MLC اینجا کلیک کنید

در نهایت، مقاومت آنتی‌بیوتیکی و ژن‌های آن چالش بزرگی برای درمان عفونت‌ها در انسان و حیوان ایجاد کرده‌اند. چون بسیاری از آنتی‌بیوتیک‌های مصرفی در دام مشابه داروهای انسانی هستند، انتقال مقاومت از طیور به انسان می‌تواند اثربخشی داروها در پزشکی انسانی را به خطر بیندازد.