تولید کننده داروهای گیاهی، پروبیوتیک ها ، افزودنی های تخصصی خوراک و کنسانتره

بیماری کوکسیدیوز

کوکسیدیوز شایع ترین و زیان بارترین بیماری در صنعت طیور است که توسط انگل پروتوزوآی درون سلولی اجباری متعلق به جنس آیمریا ایجاد می شود. آیمریا موجب بروز بیماری کوکسیدیوز در تمامی مهره داران از جمله دام و طیور شده و سلامت، بازدهی و تولید آن ها را به مخاطره می اندازد. کوکسیدیوز می تواند به دو صورت حاد و مزمن آسیب ایجاد کند و یا زمینه را برای بیماری های ثانویه فراهم کند. این انگل در سلول های اپیتلیال روده حیوان تکثیر شده و سبب آسیب به بافت اپیتلیال روده و درنتیجه اختلال در هضم و جذب مواد غذایی، اسهال، خونریزی، افزایش ابتلا به سایر عوامل عفونی و تلف شدن حیوان می شود. عوامل متعددی موجب تسهیل شیوع کوکسیدیوز می شوند؛ چرخه زندگی مستقیم و بدون میزبان واسط، انتقال مدفوعی-دهانی، پایداری اووسیست ها در محیط، عدم وجود ایمنی بین گونه ای در برابر گونه های مختلف آیمریا، دفع اووسیست درتعداد بالا، تراکم بالای مرغداری های صنعتی و ایجاد شرایط مساعد برای اسپوروله شدن اووسیست ها از جمله این موارد هستند.

گونه های آیمریا

تا کنون بیش از 7 گونه آیمریا در گونه مرغ شناسایی شده است که در میان آن ها دو گونه آیمریا تنلا (E. tenella) و آیمریا نکاتریکس (E. necatrix) بیماری زا ترین بوده و گونه های آیمریا اسرولینا (E. acervulina)، آیمریا ماگزیما (E. maxima) و آیمریا تنلا شایع ترین هستند. به تازگی سه گونه جدید آیمریا لاتا (E. lata)، آیمریا ناگامبی (E. nagambie) و آیمریا زاریا (E. zaria) نیز در مرغ شناسایی و از نظر خصوصیات فنوتیپی و ژنوتیپی تایید شده اند. هر سه گونه جدید بر پارامترهای تولید و عملکرد طیور اثر منفی داشته و واکسن های زنده موجود در کنترل این گونه ها ناکارآمد هستند.

اثرات اقتصادی کوکسیدیوز

آمار جهانی نشان می دهد که تنها در سال 2016 این بیماری خسارتی معادل 14.5 میلیارد دلار به صنعت طیور وارد کرده است که این مقدار معادل 8 هزار تومان به ازای هر مرغ است. این مبلغ شامل خسارت ناشی از افت تولید (کاهش رشد و وزن گیری و افزایش ضریب تبدیل خوراک)، تلفات و هزینه های مرتبط با کنترل و درمان است. بیش از سه چهارم آسیب اقتصادی کوکسیدیوز ناشی از فرم تحت بالینی است که به دلیل افت عملکرد گله، افزایش ضریب تبدیل (FCR) و افت وزن گیری (BWG) رخ می دهد.

اثرات جانبی کوکسیدیوز

کوکسیدیوز موجب دیسبیوز روده ای و از بین رفتن تنوع و ساختار میکروفلور طبیعی شده و به انتقال پاتوژن های غذایی زئونوز مثل سالمونلا تیفیموریوم و کمپیلوباکتر ژژونی کمک می کند. عفونت آیمریایی اصلی ترین پیش زمینه ابتلا به انتریت نکروتیک ناشی از کلستریدیوم پرفرنجنس است که خود سالانه به طور مستقل بیش از 6 میلیارد دلار خسارت به صنعت طیور دنیا وارد می کند. ابتلای همزمان طیور به گونه های آیمریا و ای کلای موجب اثر سینرژیک در بروز ضایعات روده می شود. علاوه بر اثرات مستقیم بیماری، کوکسیدیوز بر رفاه پرنده اثر منفی داشته و با افزایش رطوبت بستر زمینه را برای درماتیت کف پا فراهم می کند.

داروهای ضدکوکسیدیوز

در سیستم های پرورش صنعتی مدرن، مدیریت مناسب و رعایت پروتکل های بهداشتی در کاهش انتشار این بیماری موثر است اما درمان های پیشگیرانه از جمله ملزومات قطعی در کنترل بیماری می باشند. استفاده از داروهای ضدکوکسیدیوز و واکسن های زنده در پیشگیری و کنترل کوکسیدیوز امری رایج است.  از دهه 1940 با معرفی سولفونامیدها و به دنبال آن ترکیبات سنتتیک و یونوفوره داروهای ضدکوکسیدیوز به طور گسترده به منظور پیشگیری، کنترل و درمان استفاده می شوند. دیکرازوریل آخرین داروی ضدکوکسیدوزی است که در دهه 90 میلادی معرفی شد و بعد از آن هیچ داروی ضدکوکسیدیوزی جدیدی وارد بازار نشده است.

چالش ها و محدودیت ها

استفاده پروفیلاکتیک از داروهای ضدکوکسیدیوز به صورت افزودنی به خوراک در مزارع پرورشی بسیار رایج است. مصرف طولانی مدت و دوز پایین ترکیبات ضدکوکسیدیوزی منجر به بروز گسترده مقاومت شده است. پس از مشاهده اولین مورد مقاومت در دهه 50 میلادی، تا امروز مقاومت گونه های آیمریا در برابر تمامی ضدکوکسیدیوزهای رایج گزارش شده است. استفاده از سیستم های چرخشی و برنامه شاتل سرعت ایجاد گونه های مقاوم را کم می کنند ولی جلوی آن را نمی گیرند. چالش دیگر داروهای ضدکوکسیدیوز رایج، لزوم رعایت دوره پرهیز از مصرف است. قطع داروهای ضدکوکسیدیوز در روزهای منتهی به کشتار که بیشترین افزایش وزن را داریم، پرنده را مستعد درگیری و عفونت می کند. در نتیجه این موارد قوانین محدود کننده و نظارتی بیشتری بر مصرف ترکیبات ضدکوکسیدیوزی در کشورهای مختلف تصویب شده است. مصرف چندین داروی ضدکوکسیدیوز از جمله نیکاربازین و آمپرولیوم در اتحادیه اروپا ممنوع است. در آمریکا ترکیبات یونوفوره جز آنتی بیوتیک ها دسته بندی می شوند و درنتیجه نظارت بیشتری بر تجویز و مصرف آن ها اعمال می شود. USAHA در گزارش سال 2019 خود اعلام کرد که بیش از 50% طیور گوشتی آمریکا بدون مصرف هر نوع آنتی بیوتیک از جمله آنتی بیوتیک های ضدکوکسیدیوز پرورش داده می شوند. استفاده پیشگیرانه از ترکیبات ضدکوکسیدیوزی در سوئد ممنوع اعلام شده است.