بیماریهای ژنتیکی یکی از مهمترین چالشهای دامپزشکی در حیوانات خانگی محسوب میشوند. طی دهههای اخیر، انتخاب نژادی و اصلاح نژاد با هدف دستیابی به ویژگیهای ظاهری خاص، باعث افزایش شیوع بسیاری از بیماریهای ارثی در سگها و گربهها شده است. برخی از این اختلالات مستقیماً دستگاه تنفس را درگیر میکنند، در حالی که برخی دیگر بهصورت غیرمستقیم موجب کاهش اکسیژنرسانی، اختلال در عملکرد ریه یا ایجاد زجر تنفسی میشوند. شناخت این بیماریها نه تنها برای دامپزشکان، بلکه برای صاحبان حیوانات نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا تشخیص زودهنگام میتواند کیفیت و طول عمر حیوان را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
سندرم انسداد راه هوایی براکیسفالیک
یکی از شناختهشده ترین بیماریهای ژنتیکی در سگها، سندرم انسداد راه هوایی براکیسفالیک است. این بیماری در نژادهایی مانند بولداگ انگلیسی، بولداگ فرانسوی، پاگ، بوستون تریر و شیتزو بسیار شایع است. در این سندرم، کوتاه شدن ژنتیکی استخوانهای جمجمه باعث میشود بافتهای نرم دهان و حلق فضای طبیعی خود را از دست بدهند. در نتیجه حیوان دچار تنگی سوراخهای بینی، کام نرم کشیده، تغییر شکل حنجره و گاهی فروپاشی نای میشود. در این کیس ها علائمی مانند خرخر شدید، تنفس پرصدا، عدم تحمل فعالیت، نفسنفس زدن مداوم و کبود شدن مخاط. این بیماری اگرچه از بدو تولد زمینه ژنتیکی دارد، اما شدت علائم معمولاً با افزایش سن بیشتر میشود.
فلج ارثی حنجره
در برخی نژادهای سگ مانند هاسکی سیبری، بولویه و دالماسین، فلج مادرزادی حنجره گزارش شده است. در این بیماری، اعصاب کنترلکننده عضلات حنجره به درستی عمل نمیکنند و هنگام دم، مجرای هوایی به اندازه کافی باز نمیشود. در این بیماران هم نشانه هایی مانند صدای خشن، خسخس، تنفس دشوار، سرفه، عدم تحمل ورزش، حملات خفگی و در موارد شدید، تنها راه درمان، جراحی باز نگه داشتن یک سمت حنجره است.
فروپاشی مادرزادی نای (Tracheal Collapse)
اگرچه عوامل محیطی نیز در ایجاد این بیماری نقش دارند، اما در نژادهای کوچک مانند یورکشایر تریر، پامرانیان، مالتیز و چیواوا زمینه ژنتیکی بسیار مهم است. در این بیماری حلقههای غضروفی نای استحکام کافی ندارند و هنگام تنفس، دیواره نای روی هم میخوابد. نشانههای بالینی آن عبارتاند از سرفه خشک شبیه صدای غاز، تنفس سخت، خسخس، اضطراب هنگام فعالیت و سنکوپ. کنترل وزن، دارودرمانی و در موارد شدید، استفاده از استنت یا جراحی از روشهای درمانی محسوب میشوند.
دیسپلازی ریوی مادرزادی
یکی از بیماریهای نسبتاً نادر اما مهم، تکامل ناقص ریهها در دوران جنینی است.در این بیماری بخشی از ریه رشد طبیعی ندارد و ظرفیت تنفسی حیوان کاهش مییابد.علائم عبارتاند از: تند نفسی، کاهش رشد، عفونتهای مکرر ریوی، عدم تحمل فعالیت و در بسیاری از موارد درمان قطعی وجود ندارد و تنها درمان حمایتی انجام میشود.
نقص اولیه مژکهای تنفسی (Primary Ciliary Dyskinesia)
این بیماری یک اختلال ژنتیکی نادر است که عملکرد مژکهای موجود در مجاری تنفسی را مختل میکند. در حالت طبیعی، این مژکها مخاط و میکروبها را از ریه خارج میکنند. در حیوان مبتلا، این مکانیسم از بین میرود و ترشحات در ریه تجمع پیدا میکنند.علائم آن شامل عفونتهای مکرر دستگاه تنفس، برونشیت مزمن، ذاتالریه، ترشح بینی و سرفه های دائمی. در برخی حیوانات ناباروری نیز مشاهده میشود، زیرا ساختار مژکها در اسپرم نیز مشابه است.
فیبروز ریوی ارثی
در بعضی نژادها مانند وست هایلند وایت تریر استعداد ژنتیکی برای ایجاد فیبروز ریوی گزارش شده است.در این بیماری، بافت طبیعی ریه به تدریج با بافت فیبروزی جایگزین میشود و تبادل اکسیژن کاهش مییابد. نشانهها عبارتاند از: افزایش تعداد تنفس، سرفه مزمن، کاهش فعالیت، کاهش وزن و زجر تنفسی تدریجی. این بیماری معمولاً پیشرونده بوده و درمان قطعی ندارد.
بیماریهای ژنتیکی قلبی با تظاهر تنفسی
برخی بیماریهای ارثی قلب مستقیماً ریه را درگیر نمیکنند اما به دلیل نارسایی قلب، موجب تجمع مایع در ریه و زجر تنفسی میشوند.شاخص ترین بیماری ها:
- کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک در گربهها
- کاردیومیوپاتی اتساعی در برخی نژادهای سگ
- تنگی آئورت
- تنگی شریان ریوی
این حیوانات معمولاً با علائمی مانند، تنفس سریع، دهان باز نفس کشیدن، ضعف، بیحالی و غش کردن به دامپزشک مراجعه میکنند.
بیماریهای ژنتیکی مهم در گربهها
در گربهها، بیماریهای ژنتیکی تنفسی نسبت به سگها کمتر دیده میشوند، اما موارد زیر اهمیت بالایی دارند. مهم ترین این بیماری ها کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک، نقص اولیه مژکهای تنفسی، ناهنجاریهای مادرزادی بینی، شکاف کام و بدشکلی قفسه سینه هستند که گربه مبتلا معمولاً با تنفس دهان باز، کاهش فعالیت، خسخس یا عفونتهای مکرر تنفسی مراجعه میکند.
کنترل زجر تنفسی به کمک قطره ایمونواکینامول
نا هنجاری های ژنتیکی و مادر زادی در 99% موارد قابل درمان نیستند. اما راهکار هایی وجود دارند که بتوان زجر تنفسی را در این کیس ها کاهش داد و تنفس راحت تری برای آنها رقم زد. قطره گیاهی ایمونواکینامول (ImmunoEchinamol) که متشکل از عصاره گیاهان اکیناسه (سرخارگل) و آویشن باغی است یکی از این محصولات است. ترکیبات موثره موجود در این قطره به شکلی است که دارای خاصیت موکولایتیک یا خلط آوری است و می تواند جایگزین داروی برم هگزین می باشد و همچنین نوعی برونکودایلتور یا گشادکننده برونش مانند سالبوتامول است.این دارو میتواند جایگزین دارو های شیمیایی باشد بدون اینکه عوارض شایع داروهای شیمیای متوجه حال کیس شود.
نکته قابل توجه در مورد ایمونواکینامول (ImmunoEchinamol) این است که میتوان به دو صورت خوراکی و استنشاقی مصرف کرد چون یکی از راه های مناسب جذب دارو و اثر گذاری سریع تر آن در مشکلات و زجر های تنفسی نبولایز و استنشاق مولکول های دارو است.
برای اطلاعات بیشتر ایمونواکینامول اینجا کلیک کنید.
برای خرید ایمونواکینامول اینجا کلیک کنید.
جمعبندی
بیماریهای ژنتیکی مؤثر بر دستگاه تنفس، اگرچه نسبت به بیماریهای عفونی شیوع کمتری دارند، اما معمولاً مزمن، پیشرونده و گاه تهدیدکننده حیات هستند. سندرم انسداد راه هوایی براکیسفالیک، فلج ارثی حنجره، فروپاشی نای، نقص اولیه مژکهای تنفسی، فیبروز ریوی و برخی بیماریهای ارثی قلب از مهمترین علل ژنتیکی زجر تنفسی در سگها و گربهها به شمار میروند. پیشرفت در علم ژنتیک دامپزشکی و استفاده از آزمایشهای مولکولی، امکان شناسایی حیوانات ناقل را فراهم کرده و میتواند نقش مؤثری در کاهش شیوع این بیماریها در نسلهای آینده داشته باشد.
