تب برفکی (Foot and Mouth Disease یا FMD) یکی از مهمترین بیماریهای ویروسی نشخوارکنندگان مانند گاو، گوسفند، بزو گاومیش است که به دلیل قدرت سرایت بسیار بالا، خسارات اقتصادی قابل توجهی به صنعت دامپروری وارد میکند. این بیماری با وجود آنکه معمولاً تلفات بالایی در دامهای بالغ ندارد، اما به دلیل کاهش تولید شیر، افت وزن، محدودیتهای تجاری، هزینههای کنترل و تلفات در دامهای جوان، از مهمترین بیماریهای مورد توجه سازمانهای دامپزشکی در سراسر جهان محسوب میشود. کنترل موفق تب برفکی نیازمند شناخت دقیق اپیدمیولوژی بیماری، شناسایی عوامل خطر و اجرای برنامههای جامع مراقبت و کنترل در سطح منطقهای و ملی است.
عامل بیماری
عامل تب برفکی ویروسی از جنس آفتوویروس و خانواده پیکورنا ویریده است. و در زیر مجموعه آن هفت سروتیپ معرفی می شود. نکته مهم این است که ایمنی ایجادشده علیه یک سروتیپ معمولاً در برابر سایر سروتیپها محافظت ایجاد نمیکند؛ به همین دلیل انتخاب واکسن مناسب باید بر اساس سروتیپهای در گردش در هر منطقه انجام شود.
ویروس تب برفکی در شرایط مرطوب و دمای پایین مدت طولانیتری در محیط، فرآوردههای دامی و برخی مواد آلی زنده میماند، اما در برابر حرارت، نور مستقیم خورشید و بسیاری از ضدعفونیکنندههای مناسب حساس است.
منابع آلودگی
مهمترین منبع انتشار ویروس، دامهای آلوده هستند. این دامها میتوانند پیش از بروز علائم بالینی نیز ویروس را دفع کنند. ویروس در بزاق، ترشحات بینی، شیر، مدفوع، ادرار و مایع تاولها وجود دارد و از این طریق به سایر دامها منتقل میشود.در برخی گونهها، بهویژه گاو، ممکن است پس از بهبود ظاهری، حالت ناقل ایجاد شود و ویروس برای مدتی در حلق باقی بماند. اهمیت این ناقلان در حفظ چرخه بیماری بسته به شرایط اپیدمیولوژیک منطقه متفاوت است.
راههای انتقال
انتقال ویروس از راههای مختلف صورت میگیرد: تماس مستقیم بین دامهای آلوده و سالم، انتقال غیرمستقیم از طریق وسایل، تجهیزات، لباس و کفش، جابهجایی دامهای آلوده، حمل فرآوردههای خام دامی آلوده، وسایل نقلیه حمل دام و انتقال مکانیکی توسط انسان. سرعت انتقال بیماری در گلههای متراکم بسیار زیاد است و در مدت کوتاهی میتواند اکثر دامهای حساس را درگیر کند.
عوامل مؤثر بر گسترش بیماری
عوامل متعددی احتمال وقوع همهگیری را افزایش میدهند، از جمله: تراکم بالای دام، جابهجایی گسترده دام بدون کنترل بهداشتی، واکسیناسیون ناکافی یا نامناسب، ضعف مراقبت و گزارشدهی، بازارهای خرید و فروش دام، چراگاههای مشترک، رعایت نکردن اصول امنیت زیستی و ورود دام بدون قرنطینه.
اهمیت اقتصادی
تب برفکی از پرهزینهترین بیماریهای دامی در جهان است. مهمترین خسارات آن کاهش شدید تولید شیر، افت رشد و وزن گیری، کاهش باروری، تلفات در دامهای جوان به دلیل التهاب عضله قلب، هزینههای واکسیناسیون و کنترل محدودیت صادرات دام و فرآوردههای دامی و هزینههای ضدعفونی، قرنطینه و پایش بیماری. در کشورهای وابسته به صادرات دام، وقوع حتی یک کانون بیماری میتواند پیامدهای اقتصادی گستردهای داشته باشد.
راهکارهای کنترل در سطح منطقهای
کنترل موفق تب برفکی تنها با درمان دام بیمار امکانپذیر نیست و نیازمند اجرای برنامههای هماهنگ در سطح منطقه است.
۱. مراقبت فعال و غیرفعال
شناسایی سریع کانونهای بیماری نخستین گام کنترل است. دامداران باید هرگونه مشاهده تاول دهانی، لنگش یا افزایش ناگهانی موارد بیماری را فوراً به شبکه دامپزشکی گزارش دهند. همچنین اجرای برنامههای نمونهبرداری و پایش فعال به شناسایی زودهنگام کمک میکند.
۲. محدودیت جابهجایی دام
در زمان وقوع بیماری، محدود کردن جابهجایی دام، وسایل حمل دام و فرآوردههای دامی از مهمترین اقدامات کنترلی است. ایجاد مناطق حفاظتی و مناطق مراقبتی پیرامون کانون بیماری از گسترش ویروس جلوگیری میکند.
۳. واکسیناسیون هدفمند
واکسیناسیون باید بر اساس وضعیت اپیدمیولوژیک منطقه، سروتیپهای در گردش و ارزیابی خطر انجام شود. استفاده از واکسنهای باکیفیت، حفظ زنجیره سرد و پوشش مناسب جمعیت دامی نقش مهمی در کاهش انتشار بیماری دارد.
۴. امنیت زیستی
اجرای اصول امنیت زیستی در دامداریها شامل ضدعفونی ورودی دامداری، کنترل ورود افراد و وسایل نقلیه، استفاده از لباس و چکمه اختصاصی، ضدعفونی تجهیزات، جلوگیری از تماس دامهای مختلف، قرنطینه دامهای تازه وارد.
۵. ضدعفونی محیط
ویروس در حضور مواد آلی مقاومت بیشتری دارد؛ بنابراین ابتدا باید محیط کاملاً شستوشو شود و سپس از ضدعفونیکنندههای مؤثر استفاده گردد. ضدعفونی وسایل حمل دام، جایگاهها و تجهیزات پس از هر مورد جابهجایی اهمیت ویژهای دارد.
پیشگیری و درمان تب برفکی
از مهم ترین اقدامات در زمان مشاهده درگیری گله ها شناسایی سریع اولین موارد بیماری و اعلام فوری کانون های و اقدام به قرنطینه می باشد. بیماری های ویروسی به طور کلی درمان قطعی ندارند و تنها اقدامات حمایتی قابل انجام هستند.پیش تر از این موضوع بحث تقویت سیستم ایمنی است که قبل و حتی حین درگیری حائز اهمیت می باشد.
تقویت سیستم ایمنی دام; مهم ترین رکن کنترل تب برفکی
تقویت سیستم ایمنی موجب کاهش انتشار ویروس و کنترل منطقه می شود.بالا ماندن قدرت سیستم ایمنی در کناره بحث قرنطینه محیطی کمک شایانی در جهت کنترل این بیماری میکند. داروی صددرصد گیاهی ایمنوپروپوفیت (Imuno propophyt) با داشتن ترکیبات موثره گیاهان پروپولیس(بره موم) اکیناسه و شیرین بیان موجب تحریک کمپلمان های ایمنی و تقویت سیستم ایمنی می شود. مصرف این دارو در تمام گله توصیه می شود که چرا که محدودیتی برای مصرف دام های آبستن و شیرده ندارد و علاوه بر پیشگیری از بروز بیماری در صورت درگیر شدن، موجب تسریع در بهبودی و کوتاه شدن دوره درمان می شود.
برای اطلاعات بیشتر داروی ایمونوپروپوفیت کلیک کنید.
برای خرید داروی ایمونوپروپوفیت کلیک کنید.
در کناره این دارو اسپری ماریمند5 (Marimend 5) برای درمان زخم ها و تاول های به وجود آمده ناشی از تب برفکی به برده می شود. ترکیبات موثره موجود در این اسپری زخم تماما گیاهی و طبیعی هستند و بهره گرفته شده از گیاهان کالاندولا، پروپولیس و شیرین بیان می باشند. ترکیبات موجود در این گیاهان موجب کاهش درد ناشی از زخم های دهانی و بازگشت اشتهای دام می شود.همچنین با افزایش خونرسانی به ناحیه زخم ها موجب تسریع روند بهبودی و بازسازی زخم می شود.
برای اطلاعات بیشتراز اسپری ماریمند 5 اینجا کلیک کنید.
برای خرید اسپری ماریمند 5 اینجا کلیک کنید.
نتیجهگیری
تب برفکی (FMD) همچنان یکی از مهمترین چالشهای بهداشت دام در بسیاری از کشورهای جهان است. قدرت سرایت بالای ویروس، تنوع سروتیپها و وابستگی کنترل بیماری به مدیریت هماهنگ منطقهای، ضرورت اجرای برنامههای جامع پیشگیری را دوچندان میکند. موفقیت در کنترل این بیماری تنها با درمان دامهای مبتلا حاصل نمیشود، بلکه نیازمند نظام مراقبت کارآمد، گزارشدهی سریع، واکسیناسیون هدفمند، تقویت سیستم ایمنی، رعایت اصول امنیت زیستی، کنترل جابهجایی دام و همکاری مستمر دامداران و سازمانهای دامپزشکی است. سرمایهگذاری در این اقدامات، علاوه بر حفظ سلامت دامها، نقش مهمی در کاهش خسارات اقتصادی و حفظ امنیت غذایی جامعه خواهد داشت.
