کوکسیدیاها، پروتوزوآهای داخلسلولی از شاخه آپيکمپلکسا هستند که با مجموعه رأسی خود (Apical complex) به سلول میزبان نفوذ میکنند. در پرندگان غیرخانگی از جمله گنجشکسانان، جنسهای ايمریا، ایزوسپورا، کاریوسپورا، کریپتوسپوریدیوم، آتوکسوپلاسما، سارکوسیستیس و توکسوپلاسما وجود دارند و ایزوسپورا مهم تر هستند. چرخه زندگی، علائم بالینی، تشخیص، پیشگیری و درمان این پارازیتها به دلیل تنوع میزبان و اندامهای درگیر، چالشبرانگیز است.
بررسی ایزوسپوروزیس در گنجشک سانان
ایزوسپوروزیس یک بیماری مهم در گونههای پرندگان گنجشکسان اسیر و وحشی به شمار میرود. گونههای ایزوسپورا به شاخه آپيکمپلکسا تعلق دارند و بخشی از خانواده ايمرییده هستند. گونههای ایزوسپورا گسترده هستند اما چندین بازطبقهبندی از زمان کشف اولیه رخ داده است. این موضوع همچنان باعث سردرگمی میشود، به ویژه در مورد گونههایی که سیستم ماکروفاژ-لنفوسیت پرندگان گنجشکسان را هدف قرار میدهند. گونههای ایزوسپورا با مراحل خارجرودهای که آتوکسوپلاسموز ایجاد میکنند، قبلاً به عنوان آتوکسوپلاسما ثبت میشدند. پارازیت چرخه زندگی پیچیدهای دارد که شامل فاز رودهای است و ممکن است فاز سیستمیک (که اغلب آتوکسوپلاسموز نامیده میشود) نیز داشته باشد. ایزوسپوروزیس سیستمیک و رودهای میتواند تلفات قابل توجهی در مجموعههای پرندگان، از جمله گونههای نادر و در معرض خطر در باغوحشها، ایجاد کند. اگرچه ایزوسپوروزیس با درمانهای ضدکوکسیدیال با موفقیت کنترل میشود، هیچ درمانی به طور خاص برای فرم سیستمیک توصیف نشده است.
گونههای ايمریا گنجشکسانان
گونههای ثبتشده شامل موارد زیر میشوند: ايمریا آنیلی، ايمریا بالوزتی، ايمریا دپویتوراسی، ايمریا گرالینیدا، ايمریا لاکنوئنسیس، ايمریا مالاکه، ايمریا پارادیسایی، ايمریا ساوبنووا و چندین ايمریا بدون نام گونهای خاص.
طبقهبندی
شاخه آپيکمپلکسا گروه بزرگی از پروتوزوآهای پارازیتی است و همه گونهها انگل اجباری هستند. همه مهرهداران و بیمهرگان حداقل یک گونه از این شاخه را میزبانی میکنند. این تک یاخته ها دارای میزباناختصاصی هستند. ایزوسپورا یک کوکسیدیای تکمیزبانی از خانواده ايمرییده است که صدها گونه توصیفشده دارد و بیشتر در پرندگان و خزندگان یافت میشود. این جنس عمدتاً در پرندگان گنجشکسان با حدود ۵۰۰ گونه گزارششده، وجود دارد. گونهها بر اساس ساختار اووسیست اسپورولهشده تمایز مییابند. گونههای ایزوسپورا با تولید اووسیستهایی که دو اسپوروسیست که هر کدام چهار اسپوروزوئیت دارند تعریف میشوند. اندازه، شکل، رنگ، بافت و محتوای داخلی اووسیستها ویژگیهای کلیدی شناسایی هستند. ترکیب مطالعات مورفولوژیکی و مولکولی (حداقل روی چندین ژن داخلهستهای و غیرهستهای) برای تمایز گونههای نزدیک ایزوسپورا ضروری است.
چرخه زندگی ایزوسپورا
چرخه زندگی شامل تکثیر جنسی و غیرجنسی در میزبان آلوده است. فاز جنسی منجر به تشکیل اووسیستهای مقاوم در محیط میشود. اووسیستها توسط میزبان بلعیده میشوند و اسپوروزوئیتها در روده آزاد میگردند. اسپوروزوئیتها با حرکت لغزشی سلول میزبان را پیدا میکنند، از طریق مجموعه رأسی (Apical complex) نفوذ میکنند و بیماری زایی را آغاز میکنند. اندامکهای رأسی جذب میشوند و اسپوروزوئیت به مرونت بیضی تبدیل میشود که بالغ میگردد. مرونت به مروزوئیتها تقسیم میشود که ساختار مشابه اسپوروزوئیت دارند. مروزوئیتها پس از پارگی سلول آزاد میشوند و سلول میزبان جدید را آلوده میکنند. برخی مروزوئیتها به ماکروگامتوسایت ماده و بقیه به میکروگامتوسایت نر تبدیل میشوند (گامتوگونی). فاز جنسی (اسپوروگونی) با ادغام میکروگامت پرچمدار کوچک با ماکروگامت غیرمتحرک رخ میدهد و اووسیست با دو اسپوروسیست حاوی چهار اسپوروزوئیت تشکیل میشود. فاز غیرجنسی (مروگونی) در سلولهای رودهای و لنفوئید-ماکروفاژ رخ میدهد. مروزوئیتها از طریق خون به اندامهای داخلی منتشر میشوند. گامتزایی فقط در سلولهای اپیتلیال روده دیده میشود. بیماری سیستمیک ناشی از انتشار لنفوسیتهای آلوده در بدن است و به عنوان ایزوسپوروزیس سیستمیک (آتوکسوپلاسموز) شناخته میشود. آتوکسوپلاسما اکنون مراحل غیرجنسی ایزوسپورا در سلولهای لنفوئید-ماکروفاژ تلقی میشود. اووسیستها در مدفوع آزاد میشوند و در محیط اسپوروله میگردند. فقط اووسیستهای اسپورولهشده عفونی هستند. میزبانها اغلب اووسیستها را در اواخر بعدازظهر دفع میکنند تا سریع اسپوروله شوند؛ این پدیده مکانیسم بقا در برابر اشعه ماوراء بنفش و خشک شدن است.
پاتوفیزیولوژی بیماری
نفوذ آپيکمپلکس (Apical complex) به سلول میزبان شامل چهار مرحله است: تماس اولیه، اتصال با تغییر جهت رأسی، القاء واکوئل پارازیتوفور و ورود پارازیت به واکوئل. ترشحات متوالی اندامکهای ترشحی اتصال را برقرار میکنند و پارازیت را در واکوئل محصور در غشای میزبان قرار میدهند تا از سیستم ایمنی محافظت شود. مواد مغذی مبادله میشوند و پارازیت مروگونی را ادامه میدهد. در اسارت، استرس و بهداشت ضعیف دفع اووسیست را افزایش میدهد و محیط را آلوده میکند. علائم بالینی غیراختصاصی شامل کاهش وزن، تحلیل عضلات سینه و اسهال است. هیستوپاتولوژی نشاندهنده نفوذ سلولهای التهابی در روده است و مروزوئیتها اغلب در سیتوپلاسم این سلولها دیده میشوند. ایزوسپوروزیس سیستمیک با عفونت سلولهای ایمنی تکهستهای، نکروز کبد و طحال و نفوذ التهابی در اندامهای داخلی همراه است.
علائم کوکسیدیوز
علائم بالینی ایزوسپوروزیس غیراختصاصی هستند و شامل کاهش وزن، تحلیل رفتن عضلات سینهای، اسهال (اغلب مخاطی سبز رنگ)، پرهای پفکرده، بیحالی و گاهی مرگ ناگهانی میشوند. در موارد شدید، مدفوع حاوی چگالی بالای اووسیست است و مخرج و پرهای دم با مدفوع اسهالی آلوده میگردد. در پرندگان جوان علائم شدیدتر است و شامل رنگپریدگی منقار، پرهای کدر و کمرنگ و برجستگی گوشه لبها میشود. بیماری رودهای معمولاً با اسهال و کاهش وزن همراه است در حالی که فرم سیستمیک علائم عمومیتری مانند لاغری شدید و ضعف ایجاد میکند.
تشخیص بالینی
نشان دادن اووسیست در نمونه مدفوع روش اصلی تشخیص ایزوسپورا است. شناورسازی با محلول شکر، سولفات روی یا کلرید سدیم اشباع استفاده میشود. نمونهگیری در اواخر بعدازظهر بهترین نتیجه را میدهد زیرا دفع اووسیست در این زمان بیشتر است. تشخیص فرم سیستمیک در پرنده زنده دشوار است زیرا انگل در مونوسیتهای خون محیطی موجود است. در پرندگان مرده، بررسی هیستولوژیک نمونههای روده، کبد، طحال و ریه (ثابتشده در ۱۰ درصد فرمالین) پارازیت را در فرم رودهای و سیستمیک نشان میدهد. تأیید گونه نیاز به بررسی مورفولوژیک اووسیست اسپورولهشده و توالییابی مولکولی دیانای دارد.
پیشگیری از کوکسیدیوز
پیشگیری اصلیترین راه کنترل کوکسیدیوز در پرندگان گنجشکسان است زیرا درمان فرم سیستمیک اغلب ناموفق است و پرندگان بهبودیافته ممکن است ناقل باقی بمانند. اقدامات کلیدی عبارتند از:
- بهداشت دقیق و روزانه: جمعآوری و حذف مدفوع از کف محل نگهداری و ظرف غذا و آب. تمیز کردن منظم قفس با بخاردهی یا ضدعفونیکنندههای مؤثر مانند هیپوکلریت سدیم، ۷۰ درصد اتانول یا ۱۰ درصد فرمالین که اسپوروله شدن اووسیستها را کاملاً مهار میکنند.
- خشک نگه داشتن محیط: اووسیستها در محیط مرطوب و کثیف هفتهها زنده میمانند؛ خشک کردن کف و استفاده از بستر خشک (مانند روزنامه یا خاک اره خشک) عفونتزایی را کاهش میدهد.
- جلوگیری از تماس با مدفوع آلوده: استفاده از قفسهای معلق یا کف توری، جداسازی پرندگان جوان از بزرگسالان، و جلوگیری از ورود پرندگان وحشی یا جوندگان که میتوانند ناقل باشند.
- تابش اشعه ماوراء بنفش (UV) و گرما: این عوامل عفونت زایی اووسیستها را کاهش میدهند.
- مدیریت جمعیت: کاهش تراکم پرندگان برای کم کردن استرس و انتشار مدفوع.
- درمان پیشگیرانه بزرگسالان مولد: استفاده دورهای از داروهای ضدکوکسیدیوز برای کاهش دفع اووسیست و جلوگیری از انتقال به جوجهها.
- قرنطینه پرندگان جدید: بررسی مدفوع قبل از اضافه کردن به مجموعه.
- تغذیه مناسب: رژیم غذایی متعادل برای تقویت سیستم ایمنی و کاهش حساسیت به عفونت.
به منظور تقویت سیستم ایمنی و همچنین بازگرداندن تعادل میکروفلور روده در صورت درگیری با کوکسیدیوز می توان از سین بیوتیک MLC بهره گرفت که با کاهش بروز اسهال و برقراری سریعتر سلامت دستگاه گوارش و وضعیت سلامت عمومی بدن کمک کننده است.
برای اطلاعات بیشتر درمورد پودر محلول در آب سین بیوتیک MLC اینجا کلیک کنید
برای خرید پودر محلول در آب سین بیوتیک MLC اینجا کلیک کنید
این اقدامات وقتی با هم ترکیب شوند، اغلب نیاز به درمان دارویی را به حداقل میرسانند و مرگومیر را به شدت کاهش میدهند – به ویژه در مجموعههای پرورش و نگهداری.
بهترین داروی ضدکوکسیدیوز
مدیریت محیطی و درمان دارویی هر دو برای کنترل ضروری هستند. داروهای رایج ضدکوکسیدیوز باعث ایجاد واکوئل و تخریب انگل میشوند. درمان فرم سیستمیک اغلب ناموفق است و پرندگان بهبودیافته ممکن است ناقل باقی بمانند. درمان پرندگان مولد دفع اووسیست را کم میکند و انتقال به جوجهها را کاهش میدهد. برای این منظور می توان از داروی ضدکوکسیدیوز گیاهی کوکسی فیت ال که قابل مصرف در آب آشامیدنی پرنده است استفاده نمود که علاوه بر اثر ضدکوکسیدیایی ، به واسطه ترکیبات گیاهی موثر دارای اثرات ضد التهابی ، آنتی اکسیدانی، ضدباکتریایی و ضد اسهال نیز می باشد.
برای اطلاعات بیشتر درمورد محصول ضدکوکسیدیوز گیاهی کوکسی فیت ال اینجا کلیک کنید.
برای خرید محصول ضدکوکسیدیوز گیاهی کوکسی فیت ال اینجا کلیک کنید.
