التهاب صفاق عفونی گربهها (FIP) یا پریتونیت عفونی گربهها یک بیماری مرتبط با سیستم ایمنی است که توسط نوع جهشیافتهی کروناویروس گربهسانان ایجاد میشود. این ویروس باعث میشود سیستم ایمنی گربه واکنشی بیش از حد نشان دهد؛ این امر منجر به یک پاسخ التهابی شدید میشود که به رگهای خونی بدن آسیب زده و باعث تورم و التهاب ارگانهای داخلی میگردد.
FIP در سراسر جهان و در میان تمام ردههای سنی گربهها رخ میدهد، اما بیش از همه در گربههای جوان با سن کمتر از دو سال شایع است. باید توجه داشت که پیدا شدن کروناویروس در بدن گربه، لزوماً به معنای ابتلای او به FIP نیست بنابراین، برای تشخیص قطعی FIP، دامپزشک باید آزمایشهای تکمیلی و تخصصیتری را انجام دهد.
چه عاملی باعث ایجاد FIP در گربهها میشود؟
بیماری FIP بر اثر عفونتی به نام «کروناویروس گربهسانان» ایجاد میشود. کروناویروسها گروه شایعی از ویروسها هستند که اغلب تنفسی بینی و گلو یا رودههای گونههای مختلف حیوانات را درگیر میکنند.
کروناویروسِ گربهسانان در مدفوع بسیاری از گربهها یافت میشود. در اکثر گربهها، ابتلا به این ویروس هیچ نشانه خاصی ایجاد نمیکند و یا تنها منجر به اسهال خفیفی میشود که بدون نیاز به درمان، خودبهخود برطرف میگردد. با این حال، گاهی اوقات ویروس در داخل بدن گربه جهش پیدا می کند؛ این وضعیت میتواند منجر به بروز بیماری FIP شود. بنابراین، مثبت بودن آزمایش کروناویروس به این معنا نیست که گربه قطعاً به بیماری FIP مبتلا شده است، بلکه صرفاً نشان میدهد که حیوان با این ویروس مواجهه داشته است.
بیماری FIP توسط کروناویروس گربهسانان ایجاد میشود. اگرچه بیماری کووید-۱۹ (COVID-19) نیز توسط یک کروناویروس ایجاد میشود، اما ویروسِ عامل FIP با آن متفاوت است و فقط گربهها را آلوده میکند.
راههای انتقال FIP در گربهها
- بلعیدن: ویروس معمولاً زمانی منتقل میشود که گربه چیزی آلوده به ویروس (مانند مدفوع گربه آلوده) را ببلعد.
- سایر راهها (کمتر رایج): انتقال از طریق استنشاق (تنفس) یا تماس با بزاق و مخاط نیز ممکن است رخ دهد. این اتفاق زمانی میافتد که گربهها یکدیگر را لیس میزنند (گرومینگ مشترک) یا از ظرف آب مشترک استفاده میکنند. به همین دلیل، گربههایی که در فضاهای نزدیک به هم زندگی میکنند (مانند پناهگاهها یا خانههایی با چندین گربه)، در معرض خطر بالاتری برای ابتلا قرار دارند.
بیشتر گربهها از طریق تماس دهانی با مدفوع آلوده به کروناویروس گربهسانان مبتلا میشوند.
علائم بیماری FIP در گربهها
علائم FIP به این بستگی دارد که کدام بخشهای بدن درگیر شده باشند و سیستم ایمنی گربه چگونه به عفونت کروناویروس واکنش نشان دهد. اگرچه گربههای جوان بیشتر در معرض خطر هستند، اما این بیماری میتواند در هر گربهای و در هر سنی بروز کند.
علائم اولیه FIP معمولاً عمومی و شامل موارد زیر هستند:
- تب نوسانی (تبی که قطع و وصل میشود یا به داروهای معمول پاسخ نمیدهد)
- بیحالی و خستگی زیاد
- کاهش اشتها
علائم بعدی ممکن است روزها، هفتهها یا حتی ماهها بعد ظاهر شوند. FIP بهطور کلی به دو نوع «مرطوب» (Wet) و «خشک» (Dry) تقسیم میشود:
۱. فرم مرطوب (Wet)
در این شکل از بیماری، مایعات در داخل شکم و/یا قفسه سینه تجمع مییابند. این تجمع مایع میتواند باعث تورم شکم و دشواری در تنفس شود. این مایع معمولاً غلیظ، به رنگ زرد روشن و حاوی پروتئین بسیار زیاد است. بیماریهای دیگر (از جمله برخی بیماریهای کبدی و سرطانها) نیز میتوانند باعث تجمع مایع مشابه شوند.
۲. فرم خشک (Dry)
این فرم شامل ایجاد التهاب شدید در اندامهای مختلف از جمله مغز و چشمهاست. در این فرم تجمع مایعات رخ نمیدهد و گربههای مبتلا به FIP خشک طیف بسیار گستردهای از علائم را نشان میدهند. علائم بسته به اینکه کدام عضو درگیر شده باشد، متفاوت است.
تشخیص بیماری FIP در گربه
متأسفانه در حال حاضر هیچ آزمایش قطعی برای تشخیص FIP وجود ندارد. نتیجه مثبتِ آزمایش آنتیبادی، صرفاً به این معناست که گربه قبلاً با کروناویروس مواجه شده است، اما لزوماً به معنای ابتلا به FIP نیست.
آزمایشهای دیگری نیز وجود دارند که از نظر تئوری میتوانند خودِ ویروس را شناسایی کنند:
- آزمایش خون: یک نمونه خون کوچک از گربه گرفته میشود تا سلامت عمومی حیوان بررسی شده و نشانههای عفونت ناشی از ویروس یا التهابهای مرتبط با آن شناسایی شود.
- تصویربرداری: رادیوگرافی و سونوگرافی میتوانند وجود مایع در شکم یا قفسه سینه را نشان دهند که میتواند نشانهای از FIP باشد.
- نمونهبرداری با سوزن ظریف (FNA): دامپزشک با استفاده از یک سوزن کوچک، به آرامی نمونهای از سلولهای ناحیه مورد نظر را برمیدارد تا وجود کروناویروس را بررسی کند.
- آنالیز مایعات: دامپزشک ممکن است با یک سوزن کوچک، مقداری از مایعِ جمع شده در شکم، قفسه سینه یا نخاع را خارج کند تا آن را از نظر وجود ویروس و سلولهای غیرطبیعی آزمایش کند.
اگرچه این آزمایشها مفید هستند، اما هیچکدام ۱۰۰ درصد دقیق نیستند و هر یک محدودیتهای خاص خود را دارند که ممکن است منجر به نتایج «منفی کاذب» یا «مثبت کاذب» شود.
در اکثر موارد، دامپزشک با کنار هم قرار دادن مجموعهای از عوامل شامل: تاریخچه گربه، معاینه فیزیکی و آزمایشهای آزمایشگاهی ذکر شده، به یک «تشخیص احتمالی» از FIP میرسد.
درمان FIP گربهها
دو داروی رمدسیویر (Remdesivir) و GS-441524 گزینههای درمانی جدیدی هستند که نتایج امیدوارکنندهای در درمان FIP نشان دادهاند، هرچند این داروها هنوز در همه جا در دسترس نیستند و قیمت بالایی دارند.
علاوه بر درمانهای اصلی، مراقبتهای حمایتی میتواند به بهبود کیفیت زندگی و حال عمومی گربههای مبتلا کمک کند. این مراقبتها عبارتند از:
- مایعدرمانی: برای رفع کمآبی بدن
- داروهای ضد تهوع: برای رفع استفراغ یا بیاشتهایی
- داروهای مسکن: برای مدیریت درد
- تخلیه درمانی (Drainage): اگر تجمع مایع در قفسه سینه یا شکم باعث دشواری در تنفس شده باشد
- قطرههای چشمی: برای رفع التهابات چشمی
- داروهای ضد تشنج: در موارد درگیری عصبی
- محرکهای ایمنی: برای تقویت سیستم ایمنی بدن.
داروی گیاهی تقویت کننده سیستم ایمنی ایمونوپروپوفیت با بهرهگیری از ترکیب همافزای سه عصارهی دارویی مؤثر پروپولیس، اکیناسه و شیرینبیان، به شکلی هدفمند باعث تقویت ایمنی غیر اختصاصی، ایمنی سلولی و ایمنی همورال در حیوانات خانگی شده و از این رو مقاومت بدن حیوان را در برابر بیماری پریتونیت عفونی افزایش داده و روند بهبودی را در شرایط مختلف بیماری تسریع میکند.
