بیماری نکروز حاد کبدی میگو (Acute Hepatopancreatic Necrosis Disease یا AHPND) یکی از مهمترین چالشهای صنعت تکثیر و پرورش میگو در جهان و بهویژه در آسیای جنوب شرقی و خاورمیانه است. این بیماری که نخستین بار در سال ۲۰۰۹ از مزارع میگوی تایلند گزارش شد، در مدت کوتاهی به کشورهای چین، ویتنام، فیلیپین، مالزی و بعدتر به آمریکای جنوبی نیز گسترش یافت. تلفات بالا، کاهش رشد، و آسیب شدید به اندامهای گوارشی از ویژگیهای اصلی آن است.
عامل بیماری AHPND
عامل اصلی بیماری، یک نوع باکتری گرممنفی از جنس ویبریو با نام ویبریو پاراهمولیتیکوس (Vibrio parahaemolyticus) است که حامل پلاسمید ویژهای حاوی ژنهای pirA و pirB میباشد. این ژنها مسئول تولید دو توکسین مشابه سموم حشرهای هستند و باعث تخریب شدید سلولهای کبدی-پانکراس در میگو میشوند.
این توکسینها پس از ورود به بدن میزبان، سبب تخریب بافتهای اپیتلیال در مجاری هضم و کبد میشوند. در نتیجه، میگو در مدت بسیار کوتاهی اشتهای خود را از دست داده، رفتار غیرطبیعی نشان میدهد و نهایتاً ظرف چند روز تلف میشود.
نحوه انتقال بیماری AHPND
انتقال بیماری عمدتاً از طریق:
- میگوی آلوده یا ناقل در مرحله پستلاروی.
- آب آلوده که باکتری در آن آزادانه زندگی میکند.
- مواد آلی تجزیهشده، بهویژه بقایای تغذیه یا فاضلاب.
- تجهیزات و وسایل مزرعه که ضدعفونی مناسب نشدهاند.
باکتری ویبریو پاراهمولیتیکوس (Vibrio parahaemolyticus) به دلیل توانایی زندگی در شرایط شور و نیمهشور، به راحتی در محیطهای پرورش میگو تکثیر میشود و در حضور مواد غذایی آلی غنی، جمعیت آن افزایش مییابد.
علائم و نشانههای بیماری
در مراحل اولیه، تشخیص بیماری دشوار است؛ اما با پیشرفت آن، نشانههای واضحی پدیدار میشوند. که از این نشانه می توان به کاهش ناگهانی تغذیه، بیحرکتی و جمع شدن میگوها در گوشههای استخر، رنگپریدگی بدن و فقدان شفافیت در پوسته، کوچک شدن کبد_پانکراس و سفید یا زرد رنگ، گاهی بافتی نرم و مایع می شوند.مرگ ناگهانی میگوها در مدت ۲ تا ۴ روز پس از ظهور علائم.نرخ مرگومیر در موارد شدید ممکن است تا ۱۰۰ درصد نیز برسد.
تشخیص آزمایشگاهی
تشخیص قطعی بیماری AHPND بر پایه ترکیبی از مشاهدات بالینی و تستهای مولکولی انجام میشود.
مهمترین ابزار تشخیصی:
- PCR اختصاصی برای ژنهای pirA و pirB در باکتری ویبریو پاراهمولیتیکوس.
- بررسی نمونه کبد و روده زیر میکروسکوپ جهت مشاهده تخریب سلولی.
- کشت باکتریایی برای تشخیص حضور باکتری با ویژگیهای اختصاصی.
نمونهها معمولاً از میگوهای تازهمرده یا در حال مرگ گرفته میشوند تا دقت نتایج بالا باشد.
عوامل تشدیدکننده بیماری
فاکتور محیطی میتوانند شدت بیماری را افزایش دهند. مواردی مانند تراکم بالای میگو در استخر، استفاده از غذای اضافه یا باکیفیت پایین، دمای بالا (۲۸ تا ۳۲ درجه سانتیگراد)، اکسیژن پایین آب، آلودگی کف استخر به مواد آلی و لجن قدیمی، چنین شرایطی محیط را برای رشد انفجاری ویبریوها مناسب میکند.
پیشگیری
از آنجا که درمان قطعی بیماری هنوز وجود ندارد، پیشگیری مهمترین راهکار مقابله با AHPND است. اقدامات کلیدی شامل:
1. استفاده از پستلارویهای سالم و گواهیشده.
2. ضدعفونی کامل استخر و تجهیزات پیش از شروع دوره.
3. تصفیه و کنترل کیفیت آب از نظر شوری، اکسیژن، و بار میکروبی.
4. مدیریت تغذیه و تراکم جهت کاهش مواد آلی اضافی.
5. افزودن پروبایوتیکها برای ایجاد رقابت با باکتریهای مضر.
سین بیوتیک ام ال سی(Synbiotic MLC) یک فرآورده طبیعی شامل پروبیوتیک لاکتوباسیلوس کازئی و پره بیوتیک دکستران الیگوساکارید( DOS) می باشد که نقش موثری در افزایش جذب و تقویت سیستم ایمنی و کمک به مقابله با بیماری می کند. MLC با تحریک سیستم ایمنی غیر اختصاصی، تحمل آبزیان را در برابر افت دما افزایش میدهد و با افزایش تولید آنزیمهای گوارشی، جذب مواد مغذی در دماهای پایین بهبود مییابد. وجود متابولیتهای مفید میکروبی در این محصول، اثرات منفی تنشهای محیطی را کاهش میدهد. ترکیبات MLC به کاهش رشد باکتریهای بیماریزا در زمان ضعف ایمنی کمک میکنند.
برای اطلاعات بیشتر در مورد سین بیوتیک MLC اینجا کلیک کنید
برای خرید محصول سین بیوتیک MLC اینجا کلیک کنید
6. پایش روزانه رفتار و سلامت میگوها و ثبت تغییرات کوچک.
در صورت مشاهده تغییر رفتار یا کاهش شدید تغذیه، باید فوراً نمونهها برای آزمایش ارسال شوند.
درمان و مدیریت مزرعه آلوده
تاکنون درمان مستقیم دارویی یا آنتیبیوتیکی مؤثر برای AHPND تأیید نشده است؛ زیرا استفاده گسترده از آنتیبیوتیکها خطر مقاومت میکروبی و آسیب زیستمحیطی دارد. با این حال، یکی راهکارهای مدیریت مزرعه پس از وقوع بیماری شامل تخلیه کامل استخر آلوده و ضدعفونی با کلر، آهک یا فرمالین تحت نظارت متخصص دامپزشکی. استفاده بیرویه یا نادرست از آهک و فرمالین در استخرهای پرورش آبزیان میتواند خطرات جدی ایجاد کند. آهک اگر بیش از حد استفاده شود، موجب افزایش شدید pH آب میشود که به بافتهای ظریف آبشش و پوست ماهی آسیب میزند و حتی باعث مرگ آنها میشود. از طرف دیگر، فرمالین که معمولاً برای ضدعفونی یا درمان انگلها استفاده میشود، در صورت مصرف زیاد یا در دمای بالا میتواند برای ماهیان سمی باشد. این ماده باعث تحریک شدید پوست، چشم و سیستم تنفسی آبزیان میشود. همچنین باقیمانده فرمالین در آب اکسیژن محلول را کاهش داده و تنش تنفسی ایجاد میکند.
راهکار چیست؟
استفاده از فرآورده های طبیعی در جهت کنترل بارآلودگی آب.یکی از این موارد محصول آنتی آمونیوم اکسترا (Antiammuniom Extra) می باشد. محصول آنتی آمونیوم اکسترا با بهره گیری از ترکیبات طبیعی مؤثر شامل ترکیبات ارگانوسولفور سیر، کورکومین، پیپرین و اسیدهای آلی، با چندین مکانیسم مکمل و هم افزا در کنترل آلودگی آب نقش دارند.
مصرف این مکمل باعث افزایش فعالیت آنزیم های گوارشی نظیر آمیلاز، پروتئاز، لیپاز و آنزیم های دیواره روده می شود و با بهبود ساختار و عملکرد سلول های جذبی، افزایش طول پرزهای روده ای و تحریک ترشح صفرا و شیره های گوارشی، هضم مؤثرتر پروتئین ها، چربی ها و کربوهیدرات ها را به دنبال دارد. از سوی دیگر، این ترکیبات با افزایش زیست فراهمی مواد مغذی منجر به استفاده بهینه تراز جیره غذایی و در نتیجه بهبود رشد آبزیان می شوند. افزایش فعالیت آنتی اکسیدانی و کاهش استرس اکسیداتیو در کنار تعدیل پاسخهای ایمنی غیراختصاصی نظیر فاگوسیتوز و تولید لیزوزیم، منجر به ارتقاء مقاومت بدن در برابر بیماری ها شده و انرژی سلولی را از مسیرهای دفاعی به مسیرهای رشد هدایت می کند . در همین راستا، کاهش تولید ترکیبات سمی مانند آمونیاک در نتیجه بهبود متابولیسم پروتئین و جذب بهتر آن، نقش مهمی در کاهش بار نیتروژنی محیط، ارتقاء کیفیت آب و مسالمت زیستی اکوسیستم پرورش ایفا می کند.
برای اطلاعات بیشتر مکمل آنتی آمونیوم اکسترا اینجا را کلیک کنید.
برای خرید مکمل آنتی آمونیوم اکسترا اینجا را کلیک کنید.
جمعبندی
بیماری نکروز حاد کبدی میگو یکی از خطرناکترین بیماریهای باکتریایی در صنعت آبزیپروری است که میتواند در مدت چند روز، خسارات اقتصادی میلیونی ایجاد کند. از آنجا که درمان مستقیم وجود ندارد، رویکرد علمی و مدیریتی بر پیشگیری، کنترل بهداشتی، و تقویت اکوسیستم سودمند تمرکز دارد. شناخت زودهنگام علائم، اجرای دقیق اقدامات ضدعفونی، و نظارت مستمر بر کیفیت آب کلید اصلی حفظ سلامت مزرعه است.
در نهایت، آینده مقابله با AHPND در گرو مدیریت هوشمند مزرعه و ارتقای دانش مولکولی است؛ ترکیبی از علم، تجربه و رویکرد پایدار برای تضمین امنیت غذایی و توسعهی پایدار صنعت پرورش میگو.
