مقاومت آنتیبیوتیکی (یا مقاومت ضدمیکروبی AMR) در ویبریوها به یکی از چالشهای مهم آبزیپروری تبدیل شده است. در میان گونههای مختلف، Vibrio parahaemolyticus و V. cholerae اهمیت بیشتری دارند و برخی سویهها نسبت به چندین گروه آنتیبیوتیکی مقاومت نشان میدهند. مصرف نامناسب آنتیبیوتیک، شرایط فشرده پرورش، آلودگی آب و پساب و انتقال ژنهای مقاومت در گسترش این مشکل نقش دارند. پایش مستمر، تشخیص دقیق، امنیت زیستی، مدیریت آب و مصرف منطقی آنتیبیوتیکها از راهکارهای اصلی کنترل هستند. در کنار این اقدامات، استفاده از ترکیبات طبیعی، سین بیوتیک ها و سایر راهکارهای غیرآنتیبیوتیکی میتواند بهعنوان رویکردی کمکی، در کاهش وابستگی به آنتیبیوتیکها مؤثر باشد.
ویبریوهای مقاوم؛ کدام گونهها مهمترند؟
در میان باکتریهای مقاوم مورد بررسی در آبزیپروری، جنس Vibrio جایگاه مهمی دارد. در مرور جهانی Caputo و همکاران، ویبریو پرتکرارترین جنس باکتری مقاوم بررسیشده است و پس از آن آئروموناس (Aeromonas) قرار میگیرد. ویبریوز نیز در میان بیماریهای مهم مرتبط با آبزیپروری قرار دارد.
ویبریو پاراهمولیتیکوس
در میان گونههای این جنس، ویبریو پاراهمولیتیکوس (Vibrio parahaemolyticus) اهمیت ویژهای دارد و گونه غالب ویبریو در مطالعات مربوط به محصولات آبزی معرفی میشود. اهمیت این گونه به مقاومت آنتیبیوتیکی محدود نمیشود V. parahaemolyticus عامل بیماری نکروز حاد هپاتوپانکراس در میگو است و به همین دلیل حضور سویههای مقاوم آن در سیستمهای پرورش میتواند مدیریت بیماری را پیچیدهتر کند.
ویبریو کلرا
Vibrio cholerae یکی دیگر از گونههای مهم در مطالعات مقاومت ویبریوهاست. بررسی ها نشان می دهند که ویبریو کلرا نسبت به چندین آنتیمیکروبیال مقاومت دارد.
این گونه ویبریو در کنار گونههایی مانند ویبریو پاراهمولیتیکوس، ویبریو والنیفیکوس و ویبریو آلژینولیتیکوس در میان ویبریوهای مهم مرتبط با آبزیپروری قرار میگیرد. برای V. cholerae مقاومت نسبت به داروهایی مانند تتراسایکلین و تریمتوپریم ـ سولفامتوکسازول گزارش شده است.
ویبریو آلژینولیتیکوس، ویبریو هاروی و سایر گونهها
در کنار V. parahaemolyticus و V. cholerae، برای گونههای دیگری مانند V. alginolyticus نیز مقاومت آنتیبیوتیکی گزارش شده است. در یک بررسی انجامشده روی ۱۰۴ جدایه V. alginolyticus جداشده از میگو در چین، مقاومت به سفالکسین بسیار بالا گزارش میشود و در کنار آن مقاومت نسبت به کلاریترومایسین، سولفونامیدها، جنتامایسین، تیامفنیکل و چند آنتیبیوتیک دیگر نیز مشاهده میشود.
الگوی مقاومت آنتیبیوتیکی ویبریوها
مقاومت در برابر بتالاکتامها
یکی از الگوهای تکرارشونده در منابع، مقاومت ویبریوها نسبت به آنتیبیوتیکهای بتالاکتام است. بتالاکتامها در کنار تتراسایکلینها، سولفونامیدها، ماکرولیدها و فلوروکینولونها در میان مهمترین گروههای دارویی بررسیشده مطالعات مقاومت آبزیپروری قرار میگیرند.
در V. parahaemolyticus، مقاومت نسبت به آمپیسیلین در تمام جدایههای بررسیشده مشاهده شده و مقاومت نسبت به سفازولین و سفوکسیتین نیز گزارش میشود. در V. cholerae، مقاومت نسبت به سفازولین، استرپتومایسین و آمپیسیلین در کنار تتراسایکلین و تریمتوپریم ـ سولفامتوکسازول مشاهده میشود.
مقاومت چند دارویی
مقاومت ویبریوها به یک گروه دارویی محدود نمیماند. در گونههای مختلف ویبریو، مقاومت نسبت به گروههایی مانند تتراسایکلینها، کینولونها، سولفونامیدها و سایر آنتیمیکروبیالها نیز گزارش شده است. در نتیجه، برخی سویهها الگوی مقاومت گستردهای پیدا میکنند که انتخاب گزینه درمانی را دشوارتر میسازد.
بیشترین فراوانی مقاومت را برای پنیسیلینها گزارش شده است. همچنین در طول زمان روند افزایشی مقاومت نسبت به پلیمیکسین B، اریترومایسین، وانکومایسین و تتراسایکلین مشاهده میشود. بنابراین الگوی مقاومت در سطح جهانی گستردهتر از مقاومت نسبت به یک داروی خاص است.
ژنهای مقاومت آنتیبیوتیکی
مقاومت مشاهدهشده در ویبریوها با وجود ژنها و تغییرات ژنتیکی مرتبط با مقاومت نیز همراه است. در مطالعه ای در شانگهای، ۳۸ ژن مقاومت آنتیبیوتیکی در نمونههای بررسیشده شناسایی میشود و حضور این ژنها در نمونههای آب برجسته است. همچنین با پیشرفت دوره پرورش، میانگین تعداد ژنهای مقاومت در برخی تیپهای ژنتیکی افزایش پیدا میکند.
ژنهایی مانند blaCTX، blaTEM، ermB، aadA و str و همچنین جهشهای مرتبط با GyrA در میان نشانگرهای مهم مقاومت معرفی شده اند. ژنهایی مانند sul1، tetM، blaCTX، qnrS و ermB نیز در مطالعات مقاومت آبزیپروری گزارش شده اند.
تغییر مقاومت در طول دوره پرورش
پژوهشگران مقاومت ویبریوها را در روزهای ۰، ۲۰، ۴۰، ۶۰ و ۸۰ دوره پرورش بررسی کرده و مشاهده کرده اند که مقاومت آنتیبیوتیکی با افزایش مدت پرورش بیشتر میشود. تعداد ژنهای مقاومت نیز در برخی گروههای ژنتیکی در طول دوره افزایش پیدا میکند.
در نتیجه، وضعیت مقاومت در مزرعه ثابت نیست و ممکن است در مراحل مختلف تولید تغییر کند. این یافته، اهمیت بررسی مقاومت در چند مقطع از دوره پرورش را نشان میدهد.
علل گسترش مقاومت در ویبریوها
- مصرف آنتیبیوتیک و فشار انتخابی
مصرف نامناسب آنتیبیوتیک یکی از عوامل اصلی مرتبط با گسترش مقاومت است. استفاده نادرست از آنتیبیوتیکها در آبزیپروری با انتشار مقاومت ارتباط دارد. درواقع مصرف بیش از حد، مصرف بدون نسخه و ورود بقایای آنتیبیوتیک به محیط، از عوامل مؤثر بر ایجاد فشار انتخابی میباشد.
در چنین شرایطی، استفاده مکرر از دارو میتواند محیطی ایجاد کند که در آن باکتریهای دارای عوامل مقاومت شانس بیشتری برای بقا داشته باشند. در نتیجه، فشار انتخابی ناشی از مصرف آنتیبیوتیک میتواند به افزایش سهم جمعیتهای مقاوم کمک کند.
- آب و رسوب بهعنوان بخشهای مهم محیط مقاومت
در سیستمهای آبزیپروری، مقاومت فقط در بدن آبزی بررسی نمیشود. آب و رسوب نیز میتوانند محل حضور باکتریهای مقاوم و ژنهای مقاومت باشند. مطالعات بایستی در هر سه بخش آب، رسوب و آبزیان انجام شده و حضور ژنهای مقاومت را در محیط پرورش نشان دهند.
فراوانی ژنهای مقاومت در نمونههای آب بیشتر گزارش میشود. ژنهای مقاومت موجود در محیط آبزیپروری میتوانند در افزایش مقاومت ویبریوها نقش داشته باشند. بنابراین محیط پرورش بخشی از چرخه مقاومت محسوب میشود، نه صرفاً محل حضور عامل بیماریزا.
- انتقال افقی ژنهای مقاومت
یکی از سازوکارهای مهم انتشار مقاومت، انتقال افقی ژنها میان باکتریهاست. انتقال افقی ژن، در کنار عناصر ژنتیکی متحرک مانند پلاسمیدها و سایر عناصر انتقالدهنده، از عوامل مهم انتشار ژنهای مقاومت در ویبریوها معرفی میشود. اهمیت این سازوکار در این است که مقاومت میتواند بدون تکثیر مستقیم همان سویه مقاوم نیز در جمعیت باکتریایی گسترش پیدا کند.
- شرایط پرورش و آلودگیهای محیطی
شرایط محیطی و مدیریتی نیز در گسترش مقاومت نقش دارند. تراکم بالای ذخیرهسازی، آبزیپروری فشرده و پساب تصفیهنشده در کنار آلودگیهای ناشی از فاضلاب شهری و پساب صنعتی مطرح است. این عوامل میتوانند بار میکروبی و فشارهای انتخابی موجود در محیط را افزایش دهند.
عوامل محیطی مانند دما، شوری، مواد مغذی و میزان آلودگی نیز بر رشد و پراکنش ویبریوها اثر میگذارند. در شرایط مساعد برای رشد ویبریو و انتقال عوامل ژنتیکی، امکان انتشار مقاومت در جمعیتهای باکتریایی نیز افزایش پیدا میکند.
راهکارهای کنترل مقاومت آنتیبیوتیکی ویبریوها
- پایش مقاومت در طول دوره پرورش
پایش منظم مقاومت یکی از اقدامات اصلی مطرحشده در منابع است. این پایش باید وضعیت باکتریها و محیط پرورش را نیز دربرگیرد. پایش چندمرحلهای اهمیت بیشتری دارد، زیرا مقاومت ویبریوها در طول دوره پرورش افزایش پیدا میکند. بنابراین یک نمونهبرداری در یک زمان مشخص لزوماً تمام تغییرات مقاومت را نشان نمیدهد.
- استفاده مسئولانه از آنتیبیوتیک
کنترل مصرف آنتیبیوتیک بخش مهم دیگری از مدیریت مقاومت است. استفاده محتاطانه از آنتیبیوتیک، محدودکردن مصرف پیشگیرانه غیرضروری و استفاده از پروتکلهای درمانی مبتنی بر شواهد باید درنظر گرفته شود. تشخیص دقیق عامل بیماری و انتخاب درمان متناسب با وضعیت حساسیت باکتری نیز در این رویکرد اهمیت دارد.
در این چهارچوب، آنتیبیوتیک نباید جایگزین پیشگیری و مدیریت صحیح بیماری شود. کاهش بروز بیماری از طریق مدیریت مناسب و استفاده از سین بیوتیک ها بعنوان پیشگیری میتواند نیاز به استفاده از داروهای ضدباکتری را نیز کاهش دهد.
- تشخیص دقیق و امنیت زیستی
تقویت روشهای تشخیصی، بهویژه روشهای مولکولی، از دیگر راهکارهای مطرحشده در مطالعات اخیر است. تشخیص سریعتر عامل بیماری و شناسایی ویژگیهای مقاومت میتواند به تصمیمگیری دقیقتر درباره درمان کمک کند.
در کنار تشخیص، امنیت زیستی و کنترل بهداشت مزرعه اهمیت دارد. پیشگیری از ورود و انتشار عوامل بیماریزا، مدیریت مناسب شرایط پرورش و کاهش فشار بیماری، امکان کنترل بیماری را بدون اتکای بیش از حد به آنتیبیوتیک افزایش میدهد.
- مدیریت آب و پساب
با توجه به نقش محیط آبی در حضور و انتقال عوامل مقاومت، مدیریت آب و پساب نیز باید بخشی از برنامه کنترل باشد. آب محل حضور ژنهای مقاومت است و میتواند در چرخه انتقال آنها در محیط پرورش نقش داشته باشد. کنترل پساب و کاهش ورود آلودگیهای محیطی، در کنار بهبود شرایط بهداشتی اهمیت دارد. این اقدامات با هدف کاهش گردش باکتریهای مقاوم و عوامل ژنتیکی مقاومت در محیط انجام میشوند. به منظور مدیریت و بهبود کیفیت آب وکاهش تجمع مواد آلی، کاهش آمونیاک و نیتریت، کاهش کدورت آب و پیشگیری از برهم خوردن تعادل میکروبی که موجب افزایش استرس، کاهش ایمنی، افت رشد و افزایش تلفات میشوند می توان از آکواکلیر وان با هدف بازگرداندن تعادل زیستی آب، کاهش بار آلی، افزایش شفافیت و کنترل ترکیبات نیتروژنی در شرایط مختلف پرورش
بهره برد.
برای اطلاعات بیشتر درمورد محصول پودر قابل حل در آب آکواکلیر وان اینجا کلیک کنید
برای خرید محصول پودر قابل حل در آب آکواکلیر وان اینجا کلیک کنید
- استفاده از جایگزینهای غیرآنتیبیوتیکی
کاهش وابستگی به آنتیبیوتیک تنها از طریق محدودکردن مصرف آن انجام نمیشود و استفاده از روشهای پیشگیرانه و جایگزین نیز مطرح است. پروبیوتیکها، باکتریوفاژها و واکسنها از گزینههایی هستند که در مطالعات مرتبط با جایگزینهای آنتیبیوتیکی بررسی شدهاند.
بنابراین هدف، کاهش نیاز به آنتیبیوتیک از طریق پیشگیری و کنترل بهتر بیماری است، نه صرفاً جایگزینکردن یک دارو با داروی دیگر. تقویت سیستم ایمنی در بحث پیشگیری و کاهش نیاز به مصرف آنتی بیوتیک ها دارای اهمیت ویژه ایست. به منظور تقویت سیستم ایمن و جایگزین کردن آنتی بیوتیک های محرک رشد می توان از ترکیب ایمونوتاید که یک مکمل خوراکی تخصصی بر پایه پروبیوتیکها، ترکیبات تغذیهای عملکردی و ریزمغذیهای حمایت کننده ایمنی است، کمک گرفت.
برای اطلاعات بیشتر درمورد محصول پودر افزودنی به خوراک ایمونوتاید اینجا کلیک کنید
برای خرید محصول پودر افزودنی به خوراک ایمونوتاید اینجا کلیک کنید
- پایش از مزرعه تا محصول نهایی
پایش و مداخله در کل زنجیره آبزیپروری تا خردهفروشی باید اعمال شود. مقاومت و ژنهای مقاومت در محصولات آبزی در مناطق مختلف وجود دارند و الگوی آنها از نظر گونه، منطقه و نوع محصول متفاوت است. بنابراین کنترل مقاومت باید فراتر از مرحله درمان در مزرعه در نظر گرفته شود.
در مجموع، کنترل ویبریوهای مقاوم بر چند محور اصلی استوار است: پایش مستمر مقاومت، مصرف مسئولانه آنتیبیوتیک، تشخیص دقیق، امنیت زیستی، مدیریت آب و پساب و استفاده از روشهای غیرآنتیبیوتیکی. چنین رویکردی مقاومت را فقط بهعنوان یک مشکل درمانی در مزرعه نمیبیند، بلکه آن را بخشی از یک چرخه مرتبط میان آبزی، محیط پرورش و محصول آبزی در نظر میگیرد.
