با خنک شدن هوا، مدیریت کوکسیدیوز به شرایط بستر، رطوبت و تهویه سالن وابسته است. تجمع رطوبت، بهویژه اطراف آبخوریها، میتواند شرایط اسپورولاسیون اووسیستها را تغییر دهد. بستر خیس با افزایش آمونیاک و بار میکروبی همراه است و از طرفی تهویه ناکافی در فصل خنک موجب تجمع رطوبت میشود. کنترل روزانه بستر، تهویه، تراکم گله و حفظ تعادل دما و رطوبت اهمیت دارد.
مدیریت بستر و کوکسیدیوز
بستر فقط سطحی نیست که پرندگان روی آن حرکت میکنند؛ بستر محل تجمع مدفوع و در نتیجه یکی از محیطهای اصلی حضور اووسیستهای آیمریا نیز محسوب میشود. اووسیستهای دفعشده برای تبدیل شدن به شکل عفونی باید فرایند اسپورولاسیون را طی کنند و شرایط محیطی بستر میتواند بر این فرایند اثر بگذارد. به همین دلیل، کیفیت بستر بخشی از مدیریت چرخه کوکسیدیا در سالن محسوب میشود.
بستر خشک و دارای تهویه مناسب بهعنوان شرایطی معرفی شده که میتواند اسپورولاسیون را به تأخیر بیندازد، در حالی که تجمع رطوبت در بستر، بهخصوص در نقاط مرطوب اطراف آبخوریها، میتواند به ایجاد محلهای مناسب برای اسپورولاسیون منجر شود. این نقاط مرطوب ممکن است به کانونهایی تبدیل شوند که اووسیستهای بیشتری در آنها چرخه خود را طی کنند. به همین دلیل، یکنواخت نگه داشتن بستر و جلوگیری از ایجاد نقاط مرطوب از موضوعات مهم در مدیریت سالن است.
نوع بستر نیز اهمیت دارد. تفاوت مواد بستر از نظر توانایی نگهداری رطوبت، بایستی مورد توجه قرار گیرد؛ برای نمونه، پوسته برنج و تراشههای چوب درشت رطوبت کمتری نسبت به خاکاره ریز نگه میدارند و نوع و ضخامت بستر میتواند بر ویژگیهای رطوبتی آن اثر بگذارد. بنابراین، بررسی بستر نباید فقط به مشاهده ظاهری آن محدود شود، بلکه باید شرایطی را که باعث حفظ یا تجمع رطوبت در آن میشوند نیز در نظر گرفت.
در بسترهای استفادهشده نیز مدیریت اهمیت بیشتری پیدا میکند. در صورت مدیریت مناسب، استفاده مجدد از بستر الزاماً به معنی افزایش تعداد اووسیستها نیست؛ اما مطالعات نشان دادهاند که نتایج به نحوه مدیریت بستر وابسته است. در شرایطی که تهویه مناسب نباشد، رطوبت بستر و تعداد اووسیستها میتواند افزایش پیدا کند. بنابراین، مسئله اصلی صرفاً «نو یا قدیمی بودن» بستر نیست، بلکه شرایطی است که در طول دوره پرورش در آن ایجاد میشود.
رطوبت بستر چه نقشی در چرخه اووسیستهای کوکسیدیا دارد؟
چرخه اووسیستهای آیمریا در سالن تا حد زیادی به شرایط محیطی وابسته است. اووسیست دفعشده از پرنده برای تبدیل شدن به مرحله عفونی باید اسپوروله شود و بستر محیط اصلی این فرایند است. به همین دلیل، شرایط بستر میتواند تعیین کند که اووسیستها با چه سرعتی وارد مرحله عفونی شوند و چه میزان از آنها در محیط باقی بمانند.
با این حال، افزایش رطوبت بهتنهایی نمیتواند بهعنوان یک رابطه خطی با افزایش اسپورولاسیون در نظر گرفته شود. رطوبت، دما، اکسیژن، نوع بستر، رطوبت نسبی محیط و شرایط کلی سالن همگی میتوانند در این فرایند نقش داشته باشند. رطوبت بسیار بالا در بستر می تواند با کاهش زندهمانی اووسیستها همراه باشد، در حالی که در مراحل اولیه همان می تواند امکان اسپورولاسیون سریع را فراهم کند. بنابراین هموار کردن بستر و تأمین تهویه مناسب میتواند از ایجاد نقاط مرطوب در سالن جلوگیری کند و توزیع اووسیستها را یکنواختتر کند.
رطوبت بستر و کوکسیدیوز
رطوبت یکی از مهمترین متغیرهای محیطی در بستر مرغداری است، اما رابطه آن با کوکسیدیوز به سادگی عبارت «هرچه رطوبت بیشتر باشد، اسپورولاسیون بیشتر است» نیست. برخی منابع افزایش رطوبت را عاملی مساعد برای اسپورولاسیون میدانند، اما مطالعات تجربی نتایج پیچیدهتری نشان دادهاند که این تفاوت نتایج باید هنگام تفسیر نقش رطوبت مورد توجه قرار گیرد.
برای مثال، در مطالعه ای مربوط به بیماریهای رودهای طیور گزارش شده است که اسپورولاسیون آیمریا ماکسیما (Eimeria maxima) در آزمایشی بین رطوبت 16 تا 62 درصد، با افزایش رطوبت کاهش یافته است؛ در مقابل، بررسی های دیگری نشان دادهاند که رطوبت بالا در شرایط خاص میتواند شرایط مناسبی برای چرخه اووسیستها فراهم کند. همچنین رطوبت نسبی محیط نیز اهمیت دارد و نمیتوان رطوبت بستر را بهصورت جدا از سایر شرایط محیطی در نظر گرفت.
از سوی دیگر، رطوبت بیش از حد بستر مشکلات دیگری نیز ایجاد میکند. افزایش رطوبت باعث افزایش ماندگاری برخی باکتریها در بستر میشود و بستر بسیار مرطوب میتواند با افزایش تولید آمونیاک و بار میکروبی همراه باشد. بستر مطلوب بستری است شل و غیرکلوخهای با رطوبت حدود 25 تا 35 درصد. این اعداد باید بهعنوان محدودههای پیشنهادی در نظر گرفته شوند، نه یک عدد مطلق برای تمام شرایط پرورش. برای کاستن بار باکتریایی خوراک و در نتیجه بستر و کنترل رطوبت بستر و درنتیجه کنترل شرایط زمینه ای برای بروز کوکسیدیوز می توان از افزودنی خوراک آنتی آمونیوم اکسترا کمک گرفت که با توجه به ترکیبات گیاهی موثر در آن از تجمع گاز آمونیاک در سالن کاسته و با کاهش درگیری های دستگاه گوارش که منجر به بروز اسهال و افزایش رطوبت بستر می شود، به مدیریت این موضوع کمک می کند.
برای اطلاعات بیشتر درمورد افزودنی خوراک آنتی آمونیوم اکسترا اینجا کلیک کنید
برای خرید افزودنی خوراک آنتی آمونیوم اکسترا اینجا کلیک کنید
بنابراین، در مدیریت کوکسیدیوز، هدف صرفاً خشک کردن بستر نیست. بستر بیش از حد خشک نیز میتواند چرخه اووسیستهای واکسن را مختل کرده و توسعه ایمنی را به تأخیر بیندازد. در گلههای واکسینهشده، بستر محیطی برای چرخه مجدد اووسیستهای واکسن لازم است و رطوبت بیش از حد یا خشکی بیش از حد میتواند این چرخه را از حالت مطلوب خارج کند.
بستر خیس از کجا شروع میشود و چرا باید جدی گرفته شود؟
بستر خیس معمولاً نتیجه یک عامل منفرد نیست. آب ریختهشده از آبخوریها، رطوبت دفعشده توسط پرندگان، تهویه ناکافی و شرایط نامناسب بستر میتوانند در ایجاد و تداوم رطوبت نقش داشته باشند. در مدیریت بستر، نواحی اطراف آبخوریها بهعنوان نقاطی که احتمال تجمع رطوبت در آنها بیشتر است باید مورد توجه قرار گیرند.
وقتی رطوبت افزایش پیدا میکند، بستر بهتدریج از حالت شل و قابلجریان خارج شده و ممکن است کلوخه و کیکی شود. رطوبت بالاتر از حدود ۲۵ درصد را با افزایش تولید آمونیاک مرتبط است و افزایش رطوبت میتواند بار عوامل بیماریزا را نیز بالا ببرد. پس بستر خیس فقط یک مشکل ظاهری نیست. چنین شرایطی میتواند کیفیت محیط پرورش را کاهش دهد و همزمان شرایطی را ایجاد کند که مدیریت چرخه اووسیستها دشوارتر شود. به همین دلیل، شناسایی زودهنگام نقاط خیس و بررسی علت ایجاد آنها اهمیت دارد، نه اینکه صرفاً پس از گسترش مشکل برای خشک کردن بستر اقدام شود.
مدیریت سالن و کوکسیدیوز
مدیریت سالن یکی از عواملی است که میتواند شرایط بستر را در طول دوره پرورش تغییر دهد. تهویه، رطوبت، کیفیت بستر و تراکم گله بهعنوان اجزای مرتبط با مدیریت کوکسیدیوز مطرح هستند. در نتیجه، کنترل شرایط سالن را نمیتوان از کنترل بستر جدا کرد.
تهویه در این میان نقش ویژهای دارد، زیرا یکی از راههای اصلی خروج رطوبت از سالن است. هوای گرم ظرفیت بیشتری برای نگهداری رطوبت دارد. در این فرایند، ورود هوای بیرون و گرم شدن آن در داخل سالن باعث افزایش ظرفیت نگهداری رطوبت هوا میشود و سپس تهویه میتواند هوای مرطوب را از سالن خارج کند. به همین دلیل، تهویه حداقل در طول دوره پرورش برای کنترل رطوبت اهمیت دارد.
این مسئله در فصل خنک اهمیت بیشتری پیدا میکند. کاهش دمای بیرون ممکن است باعث شود مدیریت سالن به سمت کاهش تهویه برای حفظ گرمای داخل حرکت کند؛ اما اگر تهویه برای خروج رطوبت کافی نباشد، رطوبت در سالن و بستر تجمع پیدا میکند. منابع مدیریت بستر نیز تأکید میکنند که تهویه ناکافی، بهویژه در فصل زمستان، میتواند باعث افزایش رطوبت بستر و ایجاد بستر خیس و کلوخهای شود.
بنابراین، در هوای خنک مسئله اصلی صرفاً پایین بودن دمای بیرون نیست، بلکه ایجاد تعادل میان “حفظ دمای مناسب پرندگان و خروج رطوبت اضافی” است. توصیه میشود نرخ تهویه متناسب با سن گله و میزان رطوبتی که پرندگان وارد سالن میکنند افزایش یابد؛ زیرا مقدار رطوبت تولیدشده با رشد پرندگان بیشتر میشود.
در فصل خنک روی چه عوامل مدیریتی باید تمرکز کرد؟
- با تغییر فصل، کنترل رطوبت باید در کنار کنترل دما مورد توجه قرار گیرد. مهمترین نکته این است که برای حفظ گرمای سالن، تهویه به اندازهای کاهش پیدا نکند که خروج رطوبت مختل شود. تهویه حداقل باید بتواند رطوبت تولیدشده در سالن را خارج کند و میزان آن متناسب با سن و شرایط گله تنظیم شود.
- بررسی روزانه وضعیت بستر نیز اهمیت دارد. نقاط اطراف آبخوریها، بخشهایی که بستر در آنها کلوخه شده و مناطقی که رطوبت در آنها باقی میماند، باید مورد توجه قرار گیرند. کیفیت بستر باید در طول دوره حفظ شود، زیرا شرایط بستر یک گله میتواند بر شرایط آغاز دوره بعد نیز اثر داشته باشد، بهویژه زمانی که بستر مورد استفاده مجدد قرار میگیرد.
- تراکم گله نیز یکی دیگر از عوامل مدیریتی مطرحشده در منابع است. تراکم بالا میتواند میزان رطوبت واردشده به بستر را افزایش دهد و در کنار تهویه نامناسب، شرایط محیطی نامطلوبتری ایجاد کند. همچنین الگوی مصرف آب و خوراک میتواند بر توزیع اووسیستها و یکنواختی مواجهه گله با آنها اثر بگذارد؛ تجمع پرندگان در نواحی خاص میتواند باعث تمرکز بیشتر اووسیستها در همان مناطق شود.
در پایان باید گفت مهمترین محوری که مدیریت مناسب بر آن تکیه دارد، پیشگیری است. به این منظور می توان در کنار اقدامات مدیریتی اشاره شده، از پودر افزودنی خوراک ضدکوکسیدیوز با فرمولاسیون کاملا گیاهی کوکسی فیت بهره برد که علاوه بر اثر ضدکوکسیدیوزی، به قطع سریع اسهال و کاهش رطوبت بستر و بازگشت سریع تر به وزن گیری پرنده کمک میکند.
برای اطلاعات بیشتر ضدکوکسیدیوز کوکسی فیت اینجا کلیک کنید
برای خرید پودر ضد کوکسیدیوز کوکسی فیت اینجا کلیک کنید
