کوکسیدیوز یکی از شایعترین بیماریهای انگلی در خرگوشهاست. شیوع این بیماری در خرگوشهای جوان، خرگوشهای تازه از شیر گرفتهشده و خرگوشهایی که در شرایط نامناسب نگهداری میشوند اهمیت زیادی دارد. این انگل با تکثیر در سلولهای پوششی دستگاه گوارش یا مجاری صفراوی کبد، موجب اختلال در جذب مواد غذایی، کاهش رشد، اسهال، ضعف عمومی و در موارد شدید مرگ حیوان میشوند.
عامل ایجادکننده کوکسیدیوز در خرگوش
عامل این بیماری گونههای مختلف انگلی به نام آیمریا (Eimeria) است. گونههایی از این انگل که خرگوش را آلوده میکنند معمولاً قادر به ایجاد بیماری در سایر حیوانات نیستند.
” انگل ایمریا در خرگوش اختصاصی این حیوان است و قادر به آلوده کردن انسان نیست بنابراین کوکسیدیوز خرگوش به انسان منتقل نمیشود. “
در خرگوش اهلی بیش از ۱۰ گونه بیماریزای ایمریا شناسایی شده است و به دوگروه اصلی تقسیم میشوند:
- گونههای رودهای: این گونهها عمدتاً سلولهای پوششی روده را آلوده میکنند و سبب بروز علائم گوارشی میشوند.
- گونههای کبدی: آیمریا استیدا (Eimeria stiedae) مهمترین و تنها گونه شناختهشده ایجادکننده کوکسیدیوز کبدی است که با تکثیر در مجاری صفراوی، باعث ایجاد ضایعات کبدی میشود.
چرخه زندگی انگل Eimeria
چرخه زندگی انگل Eimeria با دفع اووسیستها از طریق مدفوع خرگوش آلوده آغاز میشود. این اووسیستها در محیط و در شرایط مناسب به فرم عفونی تبدیل شده و با مصرف آب، خوراک یا مدفوع آلوده وارد بدن خرگوش سالم میشوند. انگل پس از ورود، در سلولهای روده و در برخی گونهها در مجاری صفراوی کبد تکثیر یافته و باعث بروز علائم بیماری میشود و در نهایت، اووسیستهای جدید از طریق مدفوع دفع میشوند. این چرخه معمولاً ۴ تا ۱۴ روز طول میکشد.
راههای انتقال کوکسیدیوز
کوکسیدیوز از طریق بلع اووسیستهای Eimeria موجود در مدفوع خرگوشهای آلوده منتقل میشود. مهمترین راههای انتقال عبارتاند از:
- مصرف غذای آلوده به مدفوع خرگوش مبتلا
- آلودگی آب آشامیدنی
- تماس مستقیم خرگوشهای سالم با حیوانات آلوده
- انتقال از مادر به بچهها در دوره رشد
” خرگوشهایی که بهصورت گروهی و در تراکم بالا نگهداری میشوند، بیشتر در معرض انتقال بیماری قرار دارند.”
علائم کوکسیدیوز رودهای
شدت علائم کوکسیدیوز به عواملی مانند سن خرگوش، وضعیت سیستم ایمنی، میزان آلودگی و گونهی آیمریا بستگی دارد. کوکسیدیوز رودهای بیشتر در خرگوشهای جوان دیده میشود و با آسیب به مخاط روده، علائمی مانند اسهال، کاهش اشتها، کاهش وزن، ضعف، کمآبی، کاهش رشد و درد یا نفخ شکم ایجاد میکند. در موارد شدید، تخریب سلولهای روده و اختلال در جذب مواد مغذی و تعادل الکترولیتها میتواند به مرگ حیوان منجر شود.
علائم کوکسیدیوز کبدی
در این نوع بیماری، انگل پس از ورود به بدن و عبور از دستگاه گوارش، از طریق جریان خون به کبد رفته و در مجاری صفراوی تکثیر میشود. تکثیر انگل در این بخش باعث ایجاد التهاب و آسیب به مجاری صفراوی و اختلال در عملکرد طبیعی کبد میشود.
عوامل افزایشدهنده خطر ابتلا به کوکسیدیوز
برخی شرایط باعث افزایش شدت بیماری میشوند:
- سن پایین: خرگوشهای زیر ۲ تا ۳ ماه، به دلیل تکامل ناکامل سیستم ایمنی، حساستر هستند.
- تراکم بالا: افزایش تعداد حیوانات در فضای محدود باعث افزایش آلودگی محیطی میشود.
- بهداشت نامناسب: باقی ماندن مدفوع و رطوبت محیط، شرایط مناسبی برای بقای اووسیستها ایجاد میکند.
- استرس: عوامل استرسزا مانند تغییر ناگهانی جیره، حملونقل و بیماریهای همزمان میتوانند شدت بیماری را افزایش دهند.
تشخیص کوکسیدیوز
تشخیص بیماری معمولاً با علائم بالینی و آزمایشهای تشخیصی انجام میشود. آزمایش مدفوع یکی از روشهای تشخیص این بیماری است که در این روش نمونه مدفوع زیر میکروسکوپ بررسی میشود.
پیشگیری از کوکسیدیوز
خرگوشها به طور طبیعی برای دریافت برخی ویتامینها و مواد مغذی بخشی از مدفوع نرم خود را دوباره مصرف میکنند که به این عمل کوپروفاژی میگویند و در صورت آلوده بودن محیط احتمال آلودگی بسیار افزایش مییابد. به همین دلیل تنها درمان دارویی کافی نیست و پاکسازی منظم قفس، جمعآوری روزانه مدفوع و ضدعفونی کردن محیط نقش بسیار مهمی در قطع کردن چرخهی انتقال انگل و پیشگیری از بیماری دارد.
مهمترین اقدامات عبارتاند از:
تمیز کردن منظم قفس و محل نگهداری
جلوگیری از تجمع مدفوع
خشک نگه داشتن محیط
کاهش تراکم حیوانات
قرنطینه خرگوشهای جدید
درمان کوکسیدیوز
درمان کوکسیدیوز باید با توجه به شدت بیماری، گونه انگل و شرایط حیوان انجام شود. داروهای ضدکوکسیدیوز مورد استفاده در منابع دامپزشکی شامل تولترازوریل (Toltrazuril)، سولفانامیدها، آمپرولیوم و غیره است. در کنار درمان دارویی، اقدامات حمایتی از جمله تامین آب کافی، اصلاح شرایط بهداشتی محیط و کاهش تراکم نگهداری خرگوشها بسیار موثر است.
استفاده از فرآوردههای گیاهی با مکانیسمهای چندگانه میتواند نقش مؤثری در کاهش آسیبهای ناشی از عفونت و تسریع بازسازی مخاط روده داشته باشد. کوکسیفیت ال، یک داروی خوراکی ضد انگل کاملاً گیاهی است که بر پایهی عصارهی سه گیاه آرتمیزیا آنوآ، جفت بلوط و سیر فرموله شده است. ترکیبات فعال آرتمیزینین، تاننها و آلیسین، اثرات ضدکوکسیدیایی، ضدمیکروبی، ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی خود را اعمال میکند. این فرآورده با کاهش تکثیر اووسیستها سبب کاهش آسیب به سلولهای اپیتلیال روده، بهبود یکپارچگی سد مخاطی و کمک به بازسازی پرزهای روده شده و از این طریق شدت علائم بالینی را کاهش میدهد.
برای اطلاعات بیشتر راجع به ضدکوکسیدیوز خرگوش کوکسی فیت ال کلیک کنید
