دامپزشکی در عصر پساآنتیبیوتیک بر جایگزینهای آنتیبیوتیک در تولید پایدار دام تمرکز دارد تا با رویکرد سلامت واحد به چالش مقاومت آنتیمیکروبیال پاسخ دهد. این جایگزینها شامل میکروبهای مهندسیشده، باکتریوفاژها، ایمونوتراپی (واکسنها، ایمونوگلوبولینها، پپتیدهای دفاعی میزبان، پپتیدهای ضدمیکروبی، آنتیبادیهای زرده تخممرغ هایپرایمیون) و فیتوشیمیکالها مانند گیاهان و اسانسهای ضروری، پروبیوتیکها، پریبیوتیکها، سینبیوتیکها، پستبیوتیکها، اسیدیفایرها و آنزیمها هستند. این رویکردها سلامت حیوانات، عملکرد رشد، تعادل میکروبیوتای روده، کارایی خوراک، پاسخ ایمنی و کنترل پاتوژنها را در گونههای مختلف مانند دام بزرگ، طیور، گوسفندان و بزها بهبود میبخشند و وابستگی به آنتیبیوتیکها را کاهش میدهند تا مقاومت آنتیبیوتیکی را مهار کنند.
در این عصر، دامپزشکی به ترکیب چندگانه این جایگزینها متکی است تا مزایای آنتیمیکروبیال را بدون محرک های رشد آنتیبیوتیکی تقویت کند و بهرهوری، سلامت و رفاه حیوانات را تضمین نماید. امروزه مصرفکنندگان نگرش مثبت بیشتری به محصولات بدون آنتیبیوتیک دارند، آنها را ایمنتر و سالمتر میدانند زیرا خطرات باقیمانده و مقاومت را کم میکنند. مداخلات غیر دارویی مانند پروبیوتیکها (حذف رقابتی پاتوژنها)، پریبیوتیکها (حمایت از میکروبهای مفید)، فیتوژنیکها (خواص ضدمیکروبی و آنتیاکسیدانی)، اسیدهای آلی (کاهش pH) و آنزیمها (بهبود هضم) از طریق مکانیسمهای متفاوت از آنتیبیوتیکها عمل میکنند و سلامت و بهرهوری را بدون تقویت مقاومت حمایت مینمایند.
علائم مقاومت آنتی بیوتیکی
مقاومت آنتیمیکروبیال به عنوان میکروبهایی ظاهر میشود که مکانیسمهای دفاعی خود را به شکل ژنهای مقاوم به آنتی بیوتیک ها توسعه میدهند و در زنجیره غذایی گردش میکنند و بر سلامت انسان، دام و محیط تأثیر میگذارند. استفاده بیش از حد آنتیبیوتیک در حیوانات تعادل جمعیت میکروبیوتا را مختل میکند، تولید متان در کود را افزایش میدهد و جمعیت ژنهای مقاومت را در مدفوع بالا میبرد و گیاهان، سبزیجات و افراد را آلوده میکند که منجر به خسارات اقتصادی میشود. آنتیبیوتیکهای خوراکی با تجویز طولانیمدت در دوزهای پایین مقاومت باکتریایی را القا میکنند که مقاومت در میان میکروارگانیسمهای بیماریزا را تشدید میکند و ظهور باکتریهای مقاوم چنددارویی را افزایش داده و این آنتیبیوتیکها را به طور فزایندهای بیاثر میسازد، ایمنی حیوانات را تضعیف میکند، اثربخشی واکسن را کاهش میدهد و فلور میکروبی مفید را مختل میکند که منجر به سوءهاضمه و اسهال میشود. باقیماندههای آنتیبیوتیک در محصولات دام در بدن انسان انباشته میشود و واکنشهای آلرژیک را تحریک میکند، فلور روده را مختل میکند و عملکرد ایمنی را به خطر میاندازد و بنابراین سلامت انسان را تهدید میکند و باقیماندهها در دفعات آب، خاک و هوا را آلوده میکنند و تعادل اکولوژیکی را مختل میکنند که علائم گسترده مقاومت را نشان میدهد.
مهار مقاومت آنتی بیوتیکی
استراتژیها برای مهار مقاومت آنتیمیکروبیال شامل استفاده از باکتریوفاژها برای جلوگیری از ظهور مقاومت با هدفگیری چندین گیرنده، انتخاب فاژهای ویرولنت بدون ژنهای مقاومت و تجویز از طریق خوراک، آب یا روشهای دیگر برای کنترل عفونتها در طیور، گوسالهها و صنعت آبزیپروری است که مقاومت را در حیوانات مزرعه مدیریت میکند. واکسنها پاسخهای ایمنی علیه پاتوژنهایی مانند سالمونلا و اشریشیاکلی را تحریک میکنند و دفع و عفونت را بدون مداخله آنتیبیوتیکی کاهش میدهند و ایمونوگلوبولینها ایمنی غیرفعال برای خنثیسازی پاتوژنها در دام بزرگ، گوسفندان، بزها و اسبها فراهم میکنند و پپتیدهای ضدمیکروبی ایمنی را تعدیل میکنند و باکتریهای مقاوم را از بین می برند و پروبیوتیکها، پریبیوتیکها و سینبیوتیکها با پاتوژنها رقابت میکنند، pH را کاهش میدهند و باکتریهای مفید را برای مدیریت مقاومت در میکروبیومهای روده گونههای مختلف افزایش میدهند. ممنوعیتهای قانونی بر استفاده غیر درمانی آنتیبیوتیکها (مانند محرکهای رشد) – از جمله ممنوعیت سوئد در ۱۹۸۶، اتحادیه اروپا در ۲۰۰۶، ایالات متحده در ۲۰۱۷ و چین در ۲۰۲۰ – باعث افزایش پذیرش جایگزینهای غیر دارویی شده است. این جایگزینهای طبیعی (پروبیوتیکها، پریبیوتیکها، فیتوژنیکها، اسیدهای آلی و آنزیمها) سلامت دام را حفظ میکنند بدون اینکه باکتریهای مقاوم را تقویت کنند و در نتیجه مقاومت آنتیمیکروبیال را بهطور مؤثر مهار مینمایند.
جایگزینهای آنتیبیوتیک در تولید پایدار دام
در عصر پساآنتیبیوتیک، دامپروری و بهویژه صنعت طیور به سمت استفاده از جایگزینهای غیرآنتیبیوتیکی برای بهبود سلامت، افزایش عملکرد رشد و کنترل بیماریها حرکت میکند. این جایگزینها در سه گروه اصلی طبقهبندی میشوند:
۱. استراتژیهای میکروبی
این گروه شامل رویکردهایی است که با تنظیم یا تغییر میکروبیوتای روده به سلامت حیوان کمک میکنند:
- Fecal Microbiota Transplantation (FMT)
- میکروبهای مهندسیشده ژنتیکی
- باکتریوفاژها
این روشها میتوانند تعادل میکروبی روده را برگردانند، پاتوژنها را مهار کنند و نیاز به آنتیبیوتیکها را کاهش دهند. با این حال، چالشهایی مانند هزینه، اختصاصیبودن گونه، پیچیدگی تولید و ناشناخته بودن بخشی از مکانیسمها وجود دارد.
۲. استراتژیهای ایمونوتراپی
روشهایی برای تقویت مستقیم سیستم ایمنی و کنترل بیماریها بدون استفاده از آنتیبیوتیک:
- واکسنها
- ایمونوگلوبولینها
- پپتیدهای دفاعی میزبان
- پپتیدهای ضد میکروبی
- آنتیبادی زرده تخممرغ IgY (هایپرایمیون)
- سایتوکاینتراپی
واکسنها مؤثرترین ابزار برای کنترل بیماری و کاهش وابستگی به داروهای آنتیمیکروبیال هستند، اما سایر روشهای ایمنی نیز ارزش استفاده در برنامههای “بدون آنتیبیوتیک” را دارند. محدودیتهایی مانند هزینه، قابلیت اعتماد و نوسانات پاسخ ایمنی همچنان چالشزا هستند.
۳. استراتژیهای تغذیهای
این استراتژیها با استفاده از افزودنیهای خوراکی طبیعی یا عملکردی سلامت روده، ایمنی و کارایی خوراک را بهبود میدهند:
- فیتوکمیکال ها: گیاهان ، عصارهها، اسانسها
- پروبیوتیکها، پریبیوتیکها، سینبیوتیکها، پستبیوتیکها
- اسیدهای آلی، آنزیمها، مواد معدنی
- فلزات سنگین و عناصر کمیاب (با احتیاط و نیازمند ارزیابی ایمنی)
این مواد میتوانند عملکرد رشد و مقاومت در برابر بیماریها را تقویت کنند، اما موانعی مانند:
- ناشناخته بودن مکانیسمهای دقیق
- نیاز به تعیین دوز و نرخ گنجانش مناسب
- نوسان کیفیت منابع گیاهی
- محدودیتهایی در کاربرد اسانسها (بوی تند، ناپایداری—نیازمند میکروکپسولهسازی/نانوتکنولوژی)
یکی از راهکارهای کاهش مصرف آنتی بیوتیک شیمیایی، انتخاب یک جایگزین مناسب گیاهی مانند آریوبیوتیک، اولین آنتی بیوتیک گیاهی جهان است که ثبت Patent می باشد. این داروی کاملا گیاهی با اثر ضد باکتریایی وسیع الطیف خود ومکانیسم اثر متفاوت از آنتی بیوتیک های شیمیایی، گزینه مناسبی برای مقابله با بیماری های عفونی بوده بدون اینکه باقیمانده دارویی و مقاومت آنتی بیوتیکی ایجاد کند.
برای اطلاعات بیشتر درمورد آنتی بیوتیک گیاهی آریوبیوتیک اینجا کلیک کنید
پروبیوتیکها و پری بیوتیک ها به عنوان جایگزینهای آنتیبیوتیک در حیوانات مزرعه عمل میکنند و وزن بدن و مصرف خوراک را افزایش داده و ضریب تبدیل خوراک را بهبود می بخشند و همچنین از اسهال جلوگیری میکنند. سین بیوتیک هایی مانند MLC که حاوی سویه پروبیوتیکی و پری بایوتیک اختصاصی آن می باشد ، می تواند بخوبی موجب تنظیم میکروفلور دستگاه گوارش حیوان و تقویت سیستم ایمنی و برقراری سلامت کلی حیوان شده و بعنوان یک جایگزین آنتی بیوتیک مورد مصرف قرار گیرد.
برای اطلاعات بیشتر در مورد سین بیوتیک محلول در آب MLC اینجا کلیک کنید
برای خرید سین بیوتیک محلول در آب MLC اینجا کلیک کنید
شکافهای تحقیقاتی، دیدگاههای آینده
نتیجهگیری نشان میدهد که در عصر پساآنتی بیوتیک دامپزشکی به مداخلات غیر دارویی برای پیشگیری از بیماری و بهرهوری تغییر میکند و بر شیوههای پایدار مانند استفاده از ترکیبات طبیعی و مدیریت برای بهبود سلامت حیوانات تأکید دارد و مصرفکننده تولید بدون آنتیبیوتیک را حمایت میکند. برای اینکه بتوانیم کمبود اطلاعات را برطرف کنیم و روشهای بدون دارو را جایگزین کنیم، لازم است آموزش و آگاهیرسانی بیشتری انجام شود. همچنین پژوهشهای آینده باید بررسی کنند که مصرفکنندگان به برچسبگذاری و معرفی این نوع روشها چگونه واکنش نشان میدهند، تا تولیدکنندگان بتوانند محصولاتشان را مطابق خواسته بازار ارائه دهند. این کار در نهایت به کنترل بهتر مقاومت دارویی کمک میکند.
